Реферат: Истории Белоруссии - текст реферата. Скачать бесплатно.
Банк рефератов, курсовых и дипломных работ. Много и бесплатно. # | Правила оформления работ | Добавить в избранное
 
 
   
Меню Меню Меню Меню Меню
   
Napishem.com Napishem.com Napishem.com

Реферат

Истории Белоруссии

Банк рефератов / История

Рубрики  Рубрики реферат банка

закрыть
Категория: Реферат
Язык реферата: Русский
Дата добавления:   
 
Скачать
Microsoft Word, 823 kb, скачать бесплатно
Заказать
Узнать стоимость написания уникального реферата

Узнайте стоимость написания уникальной работы

ВОПРОС№1: Предмет, значение и цели курса «Истории Белоруссии». Периодизация истор ии Белоруссии. Источники изучения курса. Слово «история» греческого происхождения-«сведе ния о прошлом».Т.о. История-наука о прошлом.Историю человечества принято делить на мировую(всеобщую) и историю отдельных стран и народов.В курсе « История Белоруси в контекс те мировой цивилизации» изучается прошлое и современность бел. народа.В истории Белоруси выявлено много «белых пятен»-БНР,ВКЛ,создание БССР и т. д.Наша задача- дать объективный анализ историческим фактам. История Бело руси насчитывает ни одно тысячалетие, она представляет собой важную сос тавную часть слав., европ. и мир.цивилизаций. Бел народ в общ-культ. развити и сыграл значительную роль в мире.У него всегда существовала своя промыш ленность, гос-венность, культура и т.д.Прошлое бел народа-его неотъемлимо е богатство, обязательный фактор нац отличительности, способствующий р осту нац самосознания. К периодизации истории чел овечества сущ ряд подходов.Первая попытка периодизации сделана др грек ами. Свою периодизацию сделали Дарвин и Морган:1)дикость, 2)варварство, 3)цив илизация.Формационная концепция (на ее основе сост. учебники СССР):1) перво бытно-общ строй, 2)феодализм, 3)капитализм, 4)эпоха социализма, 5)эпоха коммун изма. Форм концепция неточна т.к. трудно объяснить необх переходных пери одов. Мы будем пользоваться цивилизационной периодизацией.Цивилизация(лат.- гражданский, гос-венный)-совокупность мат. и дух. ценностей общества.Под ц ивилизацией мы будем понимать устойчивый тип соц организации одного ил и неск обществ когда они связаны примерно одинаковыми полит,экономич,пр авов и т.д. традициями, кот могут передаваться от одного этносу к другому. Поэтому история того или иного общества имеет общечеловеч ценности. Цивилизационная концепция: I период.Др об-во(100-40ты с лет до н.э.-сер I тыс. н.э.) а) каменный век(40 тыс до н э -3 тыс лет до н э) б) бронзовый век(2 тыс до н э-нач I тыс до н э) в)железный век(нач I тыс до н э-сер I тыс.н.э.) II период.Средневеко вье(кон V - XV вв н э) а)нач перехода к классовому общ-ву и возникн гос-ва на Бел( VI -пер пол XIII ) б)развитие феодальной системы (сер XIII - XV ) III период.Новое врем я ( XVI -нач XX в) а)оформление феод системы и назревание ее кризиса( XVI -кон XVIII в) б)генезис и укрепление капитализма(кон XVIII -1917) IV период.Новейшее в ремя (1918-наши дни) Источники по истории Белорусии состоят из 6 основных групп: 1)археологи ческие,2)этнографические,3)лингвистические,4)устные,5)письменные, 6)кино-фото-фонодокументы. !!!!!История каждого народа излагается в форме статей, монографий посвяще нных обычно узким темам. Подготовка обобщающих трудов велась на протяже нии всего XX века.Раб ота над обобщ трудом по ист Бел проведена в нач XX века Вацлавом Ластовским. В 1910 г он издал «Короткую историю Белорусии»-пер популярная книга в кот отраж ен взгляд белоруса на прошлое Родины.Продолжил его дело Всеволод Игнато вский кот на протяжении с 1919 по 1926 выпустил 4-е издания «Каротк i нарыс г i сторы i Беларус i ». Также «История Белорусии» М.Довнара-Запольского(сер 20-х но издана лишь в 1994). В 1954-58 Институт истории академии наук БССР издал «Историю БССР» в 2-х томах В ней достижения предшественников не учитывались, оценка событиям давал ась в соответствии с официалбными взглядами.Конец 80-х-90-х – в связи с больш имиобщ-полит изменениями в общ-ве создались условия для написания обобщ труда по истории Бел: «Энциклопедия истории БССР», «История БССР»-6 томов и др. ВОПРОС№2:Первобытное общество - общий этап в истор ии человечества. Заселение территории Белоруссии. Основные занятия пер вобытных людей, их общ строй. Человек выделился из животного мира ок 3 млн лет на зад (Африка). На территории современной Белоруссии первые люди появились – 100-40 тыс лет до н.э. В соответствии с эволюцией орудий труда историю перво бытного общества принято делить: Каменный век (100-40 тыс до н э -3 т ыс лет до н э): 1) палеолит (100-40 тыс до н э- 10 тыс лет до н.э.), 2) мезолит (10-5 тыс до н.э.), 3) не олит (4-3 тыс лет до н.э.). Бронзовый век (2 тыс до н э-на ч I тыс до н э); Железный век (нач I тыс до н э-сер I тыс.н.э.). Каменный век: палеолит-первое проникновение человека- климат очень холодный, население- неандертальцы(каменное оружие, примитивная речь, огонь, прямо хождение). Осваивали наш край по берегам рек. В эпоху позднего палеолита- к романьонцы (кремниевые орудия труда, жилища из костей и шкур, зачатки иск усства, религии) На нашей территории 2 самые древние стоянки: Юревичи (останки 20 мамонтов, к ремн. орудия, костры) и Бердыш (Чечерский район- орудия труда ок 600). В это врем я существует уже родовое общество. Осн промышл. коллективом была раннеро довая община. Сущ родовая собственность на охотничьи участки и т.д.Тольк о орудия в личной собственности. Существовал матриархат. Территория пок рылась ледником, потепление, повторное заселение. мезолит- полное заселение терр. Б., ок 120 стоянок известно, важное о ткрытие лук и стрелы, приручение животных, рыбалка, характерна родовая о рганизация (у всех одинак орудия труда, одежда, жилище). В свою очередь общ ина объединялась в племена. неолит- климат теплее, 27-36 тыс чел, глиняная посуда, появляется тка чество. Распространенные формы хоз-вования: земледелие и животноводств о-росла независимость от природы. Т.о. начался постепенный переход от при своения к произв-ву. Появлялись кремниевые шахты, в некот поселениях материнский род приобе л постоянные формы. Бронзовый век: первые изделия из самородной меди(6500 до нэ- не на терр Б).Через 3000 лет- бронза. В 1800-1500-металлургич центры в Закавказье и Скандинавии. У нас в основн ом каменные орудия, плоскодонная посуда, ткачество, металлургия, воински е захваты- зарождение имущественного нер-ва, патриархат. Сущ товарообмен . 2-3 тыс лет до н.э. демограф взрыв в Европе. Балты пришли на нашу территорию и з среднего подднепровья и во 2-ом тыс до н.э. смешались с местным население м и расселились в нашем крае. Железный век: В 7-6 в до н.э. в нашем крае начинают добывать жэелезо из бурых железн яков (выплавляют в печах- домницах), развивалась подсечная система земле делия (просо, бобы, пшеница). В 4-5 в н.э. на нашу терр пришли славяне со своей пр отородины (реки Эльба, Висла, Неман). Со своей протородины часть славян шла на юг , другая на восток (дошла до Днепра и в 6-7 в тут сформировалась новая ве твь славян- белорусы, русские, украинцы)- восточные славяне. 3 этапа заселе ния: 1) Великое переселение, 2) Славянизация балтов , 3) Славяне- основное на селение нашего края. Ассимиляция славянами нашей территории шла путем в ойны и имела большое значение для исторической судьбы Б. ВОПРОС№3:Великое переселение народов. Ра сселение индоевропейцев. Балты и славяне на территории современной Бел оруссии. Этнас (ад грэч. ethnos – племя, народ) – устойлі вая супольнасць людзей, якая склалася гістарычна на пэўнай тэрыторыі, ма е агульную мову, культуру, побыт, псіхалагічныя рысы і самасвядомасць.Ін даеўрапейскі перыяд этнічнай гісторыі Беларусі пачаўся ў бронзавым ве ку з часу рассялення на яе тэрыторыі індаеўрапейскіх плямён. Яго хранала гічныя рамкі: 3– 2 тыс. гг. да н.э. – да нашага часу.Прыкладна 3 – 2 тыс. гг. да н.э . адбыўся дэмаграфічны выбух, пачалося “вялікае перасяленне народаў”.Ін снуе некалькі канцэпцый прарадзімы індаеўрапейцаў. Адна з іх – канцэпц ыя еўрапейскай лакалізацыі – Паўночнай Германіі і Паўднёвай Скандына віі. У канцы ХІХ – пачатку ХХ ст. узнікла званая балканская канцэпцыя пра радзімы індаеўрапейцаў.Найбольш навукова абгрунтаванай з’ яўляецца к анцэпцыя пярэднеазіяцкай прарадзімы індаеўрапейцаў. У адпаведнасці з ёй праіндаеўрапейцы да міграцыі жылі ў Пярэдняй Азіі, там, дзе цяпер знах одзяцца Іран, Ірак, АфганістанУ 4– 3 тысячагоддзі да н.э. пачалася міграцыя праіндаеўрапейцаў са сваёй прарадзімы. Гэты магутны міграцыйны паток с таў крыніцай рассялення праіндаеўрапейцаў у Еўропе, у тым ліку і ў Белар усі.Пры сустрэчы з мясцовым насельніцтвам індаеўрапейцы, якія знаходзі ліся на больш высокай ступені сацыяльна-эканамічнага развіцця перамаг алі яго і асімілявалі. У выніку асіміляцыі мясцовага неалітычнага насел ьніцтва індаеўрапейцамі сфарміраваўся новы этнас – балты. Балты жылі н а тэрыторыі сучаснай Беларусі да прыходу сюды славян.Каменны век уступі ў месца бронзаваму веку (3– 2 тыс. гг. да н.э. – 1 тыс. гг. да н.э.). Агульная колька сць насельніцтва ў бронзавым веку магла быць ад 50 да 75 тыс. чалавек.Бронзав ы век уступіў месца жалезнаму веку (1 тыс. гг. да н.э. – IV– V стст. н.э.). Мясцовыя плямёны асвоілі жалезаапрацоўку.Ёсць некалькі канцэпцый прарадзімы сл авян. Но найбольш навукова абгрунтаванай і распаўсюджанай з’ яўляецца канцэпцыя цэнтральнаеўрапейскай лакалізацыі славян, паводле якой прар адзімай славян трэба лічыць тэрыторыю дзе сёння знаходзяцца Германія, Ч эхія, Славакія, Польшча, самыя заходнія раёны Беларусі. У IV– VII стст. адбыло ся другое “вялікае перасяленне народаў”. Аднак яго храналагічныя Са сва ёй прарадзімы частка славян пачала масавы рух на поўдзень. Сёння гэта – балгары, сербы, харваты, славенцы, македонцы і інш.Другая частка славян са сваёй прарадзімы рухалася на ўсход. Яны асімілявалі мясцовае балцкае, фі на-угорскае і цюркскае насельніцтва. Усходнія славяне сёння – гэта бела русы, рускія і ўкраінцы.У VI– VII стст. славяне пачынаюць пранікаць у балцкі а рэал. У VIII– IX стст. пачынаецца масавае рассяленне славян на тэрыторыі суча снай Беларусі. У выніку славяна-балцкага ўзаемадзеяння ўзніклі крывічы, дрыгавічы, радзімічы – не непасрэдныя продкі беларусаў, а этнічныя супо льнасці на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў IX – першай палове XII ст. ВОПРОС№4: Теории происхождения белорусов и терм ина «Белая Русь». В науке существуют разные версии происхождения т ермина «Белорусь».Одни исследователи связывают происхождение термина с климатическими, географическими и этнографическими особенностями: -светлая кожа, русые волосы, светлые глаза -носили белые льняные одежды -много березовых рощ и лесов -в период феодализма было холоднее-обилие снегов Другие ученые связывают происхождение термина с внешнеполитическими факторами («белая»-свободная от татаро-монгол).Этой концепции противоре чит тот факт, что название «белая русь» получило наибольшее распростран ение на нашей территории в то период ,когда восточно-славянские земли бы ли уже независимыми от монголо-татар.Сам термин «Белая Русь» появился в XII веке и относился в то время к Владимиро-Суздальскому княжеству.В XV веке термин «Белая Русь» упо треблялся для обозначения Московской руси.В конце XV -середине XVI в. в литературных источниках (в основном в летописях)прослеживалось представление о «Белой Руси» как отдельной белоруской, белоруско-украинской или белоруско-русской терр итории.Впервые в официальном документе-грамоте короля Яна Собесского о т 1675г. употребился термин «Белорусия», «Белорусская православная епархия» для Могилевской, Мстиславской и Ор шанской епархий.Сначала белорусской называлась только Могилевская пра вославная епархия. Постепенно этим термином стали называть все земли на которые распространялась власть Могилевского епископа. После присоеди нения в 1772г. северо-восточных земель Белоруси и России это название приоб рело новое административно-географическое значение: им стали называть две новые, присоединившиеся губернии- Полоцкую и Могилевскую, которые в 1796г. были объеденены в одну Белорусскую губернию с центром в городе Витеб ске.Постепенно на протяжении XIX века термин «Белая Русь» распространился на Минскую, Гродне нскую и Виленскую губернии. ВОПРОС №5:Зарождение гос-венности у вост славян. По лоцкое и Турово-Пинское княжества-первые гос образования на территории Белорусии. В 9-13 вв на нашей территории сложилтсь условия для з арождения гос-венности: -внутренние (разделение тру да,возникновение городов,имущественное расслоение, существование клас сов,необх поддержания порядка внутри страны),- вне шние (необх защиты терр от внешнего врага). Первым гос образованием является Полоцкое княжество.Полоцкая земля на ходилась на терр сев Белорусии в землях кривичей,включала в себя совреме нную Вит обл., север Минской.На сев-зап владения полоцких князей доходили до Рижского залива.Удобное расположение на водных путях способствовал о культ. и экономич.развитию княжества. Впервые столица княжества-город Полоцк упоминается в 862г в «Повести временных лет».В это время Киев и Новг ород соперничали друг с другом за объединение вост-слав земель.В этом со перничестве Полоцку отводилась важная роль.В конце 10 в в Полоцке правил к нязь Рагвалод.Сын Рагнеды и Владимира-Изяслав унаследовал престол.Его с ын Брячеслав Изяславович продолжил расширение терр княжества.Следующи й князь-Всеслав Чародей.При его правлении княжество достигло пика разви тия.После смерти Чародея Полоцкое княжество было поделено между 6-ю его с ыновьями(раздробленность).В XII в появляются Мин,Вит,Друцкое княжества и др.В 1119 г Мономах захватил Минск,пленил князя Глеба,гд е он умер.В 1129г киевский князь Мстислав захватил за непослушание 3-х князей Всеславичей и вывез в Византию,где они служили в визант войске.В 1132г они ве рнулись. Ссылка способствовала налаживанию связей с Византией. В 12в-осла бление князя, усиление вече.Феод раздробленность ослабила княжество.На границе 13-14в Полоцкое княжество вошло в состав ВКЛ.Т.о.Полоцк на протяжени и неск веков был столицей крупного княжества. Турово-Пинское княжество образовалось в границах расселения дрыгович ей в бассейне реки Припять.Столица-Туров.Местная династия исчезла во вре мена князя Владимира.В 988г. Владимир выделил Туров сыну Святополку,кот нач ал борьбу за его независимость.Он женился на дочке польского короля Бали слава Храброго,вместе с ней в Туров привозит католического епископа чем вызывает гнев отца.Предпосылки по которым Туровское княжество могло су ществовать самостоятельно:1)расположение на торговом пути из Киева в Пол ьшу 2)через Туров проход. одно из ответвлений пути из варяг в греки 3)очень у рожайные пахотные земли.После смерти князя Владимира Святополк станов ится киевским князем но Туров оставляет за собой.После междуусобной вой ны Ярослав Мудрый захватил престол и отдает Туров своему сыну-Изяславу.П озднее тот становится Киевским князем но Туров оставляет себе. По действ ующему праву получения наследства туровские князья наследовали киевск ий престол. В 1113-1125г город с землей перешел к роду князей Мономаховичей.Они держали княжество в качестве дополнения к своим основным владениям.Из л етописи известно что в середине 12 в на Туровском престоле уже находился к нязь Юрий Ярославович.Благодаря ему Туров вышел из подчинения Киева и в нем обосновалась самостоятельная княжеская династия.Во второй половин е 12в Туровская земля делится на удельные княжества (Туровское,Пинское,Кл ецкое,Слуцкое и др.) в каждом из кот правили сыновья Юрия Ярославовича.В ко нце 13-начале14 веков Туровская земля была включена в состав ВКЛ. В это время на территори Белорусии существовали Гродненская,Брестская, Новогрудская и др. земли(княжества).В своем развитии они не достигли таки х высот но сыграли значительную роль. ВОПРОС№6:Общественно-политический строй Полоцко го гос-ва, его взаимоотношения с Киевской державой. 1)Система органов власти в наших гос-вах-княжества х была такой же как и в других восточно-славянских княжествах.Высшими ор ганами были:князь-стоял во главе гос-ва и всей исполнительной власти,реш ал все текущие вопросы гос-венного управления. Осн. Обязанностью князя б ыла оборона гос-ва от внешнего нападения и поддержания порядка внутри ст раны.В личном распоряжении князя находилась небольшая дружина(охрана). Возведение князя на престол проходило путем наследования престола ста ршим сыном , могло проходить приглашение другого князя на престол или за хват престола силой. Вступление князя на престол проходило по определен ному ритуалу во время которого князь клялся охранять терр. Гос-ва и интер есы граждан.Условия вступления на престол оглашались в договоре.Дума(ра да)-не имела постоянного состава, в неё входили самые уважаемые люди княж ества.Все вопросы которые решал князь решала и княжеская дума, а после об суждения на думе вопросы выносились на вече.Вече-народное собрание,наиб олее древний орган власти.Возникло оно вместе с гос-вом и существовало в о всех славянских княжествах.Вече собиралось в главном городе княжеств а ,просило князя на княжение,выгоняло его,распределяло повинности, назна чало на должность, помогало князю обеспечивать оборону гос-ва и т.д.Право голоса на вече имели все свободные взрослые люди. Службные чины: Посадник-заместитель князя котрый выбирался князем на неограниченный срок. Тысяцкий-выбирался вечем или князем на неограниченный , в военное время командовал ополением, в мирное – порядок в городе.Подвойский-был из чис ла приближенных князя и являлся командиром княжеской дружины.Ему поруч алось исполнение решений вече и распоряжений князя.Ключник(тиун)-распор яжался хоз-венными делами княжества. Большую роль в жизни княжества игра ло духовенство которое занималось образованием,опекой над бедными и бо льными.Верхи духовенства играли активную роль в политической жизни гос- ва. 2) Пры пераемніках Алега – Ігары, Вользе і Святаславе – залежнасць Полац ка ад Кіева паступоава слабела. У апошняй чвэрці Х ст. княжыў Рагвалод, які “трымаў Полацкую зямлю і правіў ёй”. Гэта сведчанне адноснай самастойна сці Полацка.Пасля гібелі вялікага князя кіеўскага Святаслава Ігаравіч а паміж яго сынамі Яраполкам і Уладзімірам успыхнула барацьба за кіеўск і прастол.У ХІ ст. Кіеўская Русь падзялілася на тры часткі на чале з Кіевам , Полацкам і Ноўгарадам, якія сапернічалі паміж сабой. Найбольшай магутн асці Полацкае княства дасягнула пры Усяславе Брачыслававічу (1044– 1101).З гэт ага часу зноў разгараецца барацьба Полацка з Кіевам, якая не сціхае да са май смерці Усяслава.Летам 1067 г. Ярасл авічы, якія сталі лагерам пад Оршай, запрасілі да сябе ў шацёр для перагав ораў Усяслава з двума сынамі, гарантуючы яму бяспеку, але, парушыўшы абяц анне, паланілі яго. У 1068 г. кіяўляне па ўсталі супраць свайго князя Ізяслава, вызвалілі Усяслава і абвясцілі яг о вялікім князем Кіеўскай Русі.Пасля смерці Усяслава Полацкая зямля был а падзелена паміж яго сынамі, якія потым сталі надзяляць валасцямі сваіх дзяцей. З’ явіўся шэраг асобных княстваў.У 988 г. вялікі кіеўскі князь Уладзімір Святаслававіч аддаў Тураў свайму сыну Святаполку. Святаполк задумаў аддзяліцца ад Кіеўшчыны. Улад зімір, даведаўшыся пра варожыя намеры свайго старэйшага сына, неспадзяв ана напаў на Святаполка, схапіў яго, яго жонку і епіскапа Рэйнберга і ўсіх кінуў у вязніцу. Пасля таго як у 1015 г. п амёр Уладзімір. Успыхнула барацьба за кіеўскі прастол паміж Святаполка м і Яраславам. Перамог Яраслаў, а Святаполк збег у Польшчу, дзе і памёр.Тур аўскае княства было ўключана Яраславам Мудрым у склад Кіеўскага.У 50-я гад ы ХІІ ст. Тураў выйшаў з падпарадкавання Кіеву, і ў ім усталявалася самаст ойная княжацкая дынастыя. ВОПРОС№7:Образование ВКЛ и присоединение к нему б елорусских земель. Отношение восточно-славянских княжеств со своим и ближайшими соседями в изучаемый период были достаточно сложными .Земл и исторической Литвы в 10-13вв были объектом завоеваний соседних славянски х княжеств. В свою очередь Литовские и Ятвяжские дружины неоднократно де лали набеги на славянские княжества. Эти набеги – главный источник бога тства литовской знати. В нач 13в соц-эк развитие привело к расслоению общес тва и зарождению гос-венности. Полит.военно-терр. союзу этих территорий с пособствовала угроза со стороны крестоносцев. Постепенно у лит знати вы делились наиб сильные вожди.Самый сильный в этот период -Миндовг. Стремл ение к союзу появляется в этот период и на славянских землях.Рост произв одит.сил,укрепл. феод. отношений и т.д. содействовали преодолению раздроб ленности. Усиление этого процесса-12-13вв.Вся Ю и В часть Восточно-слав терр в 1237-1242гг была захвачена монголо-татарами , с запада- крестоносцы. В нач 13в Пол оцкое княжество первым приняло на себя всю тяжесть нападения. Необходим ым стал поиск более тесного объединения балт и слав земель.Сложился слав яно-лит военно-полит объединение-ВКЛ.Началом ВКЛ стал полит союз 2-х главн ых региональных сил.Первые свои шаги молодое гос-во делало в Новогрудке. К сер 13в центром полит жизни Б перенесен из Полоцка в Новогрудок. Основанн ый в 10в Новогрудок в 12-13вв был на пике своего развития. Росло полит. значение города он стал столицей. Образование ВКЛ начали новогрудские феодалы, дл я своих целей они использовали Миндовга. Первый князь ВКЛ - Миндовг. В свое м стремлении расширить терр. Вступает в конфликт с Даниилом Галицким. За поддержкой Миндовг обращается к ордену крестоносцев. В 1251г-принимает кат оличество, в 1254 коронуется короной присланной папой Римским, в 1263г был убит своими приближенными. В конце 13в в ВКЛ правил Войшалк и Витель, которые пр одолжали политику расширения терр. При Вителе в состав ВКЛ вошло Полоцко е кн-во на правах автономии. Во время Гедемина большая часть Б. вошла в сос тав ВКЛ.В 1323г Гедемин перенес столицу из Новогрудка в Вильно. При Альберте все наши земли вошли в состав ВКЛ. После его смерти князем стал в обход зак она Ягайло. Для укрепления своего положения сватается к дочке князя Дмит рия Донского, который требует вассальной зависимости ВКЛ. Ягайло не согл асен и поэтому обращается к Польше. В 1384г на польский престол возведена до чка короля Людовика – Ядвига. Она была обручена с Вильгельмом Австрийск им и в случае их брака Польша отходит Австрии. Чтобы избавиться от нем. зас илья польские магнаты выдают Ядвигу за Ягайло. 14 авг. 1385г в г Крево подписан ы условия договора - Кревская уния. Условия договора:1)Лит князи соглашали сь присоединить свои земли к короне польской 2)Ягайло становился католик ом и распространял веру 3)предоставить Польше всю казну ВКЛ 4)заплатить 300т ыс флоринтов Вильгельму Австр.5) вернуть Польше все захваченные ВКЛ земл и. Зимой 1386г Ягайло вступает в католическую веру, а в марте коронуется. В ре зультате кревской унии ВКЛ сохр. свою независимость. Т.о. уния не выходила за рамки федерации. Уния вызвала оппозицию лит знати , кот возглавил Вито вт ,он сверг заместителя Ягайлы и стал управлять гос-вом незав-мо от Польш и. В 1392г Витовт пожизненно назначен «гаспадаром ВКЛ».Для борьбы с крестон осцами был разработан план. 15 июля 1410г состоялась Грунвальдская битва- кре стоносцы разгромлены. В 1413 г в Гародн е произошел сейм феодалов.На сейме приняты Городеньские привелеи, кот ст авили во второстепенное положение знать в кн-ве по сравнению с католикам и. Бел,укр, русские феодалы начинают борьбу против такого положения и тол ько в 1434 король Ягайло издает еще один привелей по кот всем православ феод алам даны такие же права как и католикам. С 1440 по 1492 князем становиться сын Я гайло – Казимир. Несмотря на многие трудности кот принесло ВКЛ 13-пер пол 16 ст в это время завершается формирование гос-полит и судебной системы го сударства. ВОПРОС№8:Социально-экономическое развитие белор усских земель в составе ВКЛ в 13-16ст.Аграрная реформа Жигимонта Августа. В 13-пер пол 16 в на терр Белоруссии продолжается форм ирование феодальных отношений. С/х работой занимается большая часть нас еления. Гл. занятия людей: земледелие, животноводство, ремесло, охота, рыбо ловство. С/х было натуральным. Сельский двор называли – дым, что обознача ло семью и её собственность. Значительную роль в сельской жизни играла о бщина. Она организовывала крестьянское землепользование и выплату фео дальной ренты. Управляли общиной старцы и десятские, которые выбирались самой общиной. За пользование землей крестьяне выплачивали ряд повинно стей. Крестьяне делились в зависимости от повинности на тяглых, осадных, огородников и слуг; по степени феодальной зависимости на пахотных, непах отных и челядь. Главным владельцем земли в ВКЛ являлся князь. Земли делил ись на гос-венные и частные. В 16 веке 1/3 населения проживала на гос-венных зе млях(восток ВКЛ), на западе- частные земли. Мелкие землевладельцы как прав ило служили у князя .Их стали называть шляхтой, а крупные землевладельцы- паны, магнаты. Некоторые из них были князьями, другие получали землю за во енную гос службу. Аграрная реформа 1557г. Рост городов, торговли, ремесел в 15 ст вызвал подъем спроса на зерно и др. с/ х продукты. В середине 16в чтобы увеличить доходы с гос-венных земель Велик ий князь Жигимонт 2 Август проводит реформу «валочная памера». Суть: увел ичить доход казны путем точного учета крестьянских земель и обложить крестьян повинност ью пропорц. кол-ву занимаемых ими земель. Единица обложения-волока=21,36 га. В ся земля в имениях делилась на волоки. Лучшие из них отводились под княже ское хоз-во. Другие раздавались крестьянам(волока или ее часть так чтобы точно установить повинность). Вслед за гос землями была проведена реформ а феод земель. К концу 16-пол 17в-реформа завершена. В результате к этому врем ени окончательно оформилось крепостное право. Развитие ремесла и торговли. В 13-17в в ВКЛ начинается бурное развитие ремесла. Наиб значительные ремесл о- обработка металла(болотная руда).Самые распространенные виды ремесел : ювелирное, обработка дерева, гончарное, выделка шкур, пивоварение. Во вто рой пол 16в >100 ремесел, в пер пол 17в-200.Для защиты своих интересов ремесленники объединялись в цеха(объед ремесленников одной или неск. смежных специал ьностей). Ремесленникам кот не вступали в цеха запрещалось заниматься ре меслом и их изделия были хуже. Цех состоял из 60-70 чел. и делился на мастера/че лядники/ученики. Жизнь- в соответствии с традициями кот хранились в скры не- устав, грамоты, эмблема. Во время войны цеха- боевые отряды для обороны города. Торговля. Купцы создавали свои объединения- братства или гильдии. Налаживалась п остоянная торговля в городах: 1-2 раза в неделю торги, 1-3 раза в год ярмарки. Ра звивалась и зарубежная торговля: экспорт-зерно, сало, воск, лес, шкуры, мех а, пепел, лен; импорт- железо, медь, олово, драг. металлы, вина, дорогие ткани, с оль. Всего в сер 17в в ВКЛ было 757 городов и местечек из них 467 на нашей терр. Бол ьшинство из них принадлежало князю, остальные- частные. В некоторых горо дах :часть города принадлежала магнату, часть- князю.80% населения городов ВКЛ – белорусы, затем литовцы и поляки. В веке появляются евреи и татары. П о мере роста городов, росло стремление получить независимую от павета ил и волости систему управления. Такая система самоуправления регламенти ровалась в то время нормами магдебургского прав а . Суть- освобождение горожан от подсудности и влас ти князя, чиновников, наместников, феодалов, старост, воевод. Первым такое право получил немецкий город Магдебург в 13 веке. В ВКЛ- Брест(1390), Гродно(1391), Сл уцк, Минск(14-?99). ВОПРОС№9:Государственно-политический строй ВКЛ. С самого начала ВКЛ складывалось как ограниченна я феодальная монархия во главе которой стоял князь или «гаспадар». Князь обладал широкими полномочиями, командовал вооруженными силами, издава л законы, руководил политикой, объявлял войны и т.д. В 15-16-х веках власть княз я ограничивали сейм и рада. Сейм - сословно- представительский орган, который вырос из местног о вече. Сначала на сейм приглашалась вся шляхта, но чтобы избежать трудно стей со сборами сейм переделали в представит. орган. С 1512г на сейм приезжал о по 2 делегата от каждого павета. Сейм проходил не только в Вильно но и в Бр есте, Минске, Гродно. Сейм выбирал князя, объявлял войны, определял налоги и т.д. Рада - действовал при князе в качестве совещательного органа. В состав панов-рады входили крупнейши е феодалы, которые занимали высшие гос должности, а также высшие чины цер кви. Со временем значение рады в гос-ве возросло и она вместо совещательн ого сделалась гос-венным органом.(князь не мог решать вопросы внеш полит ики, издавать законы, распоряжаться финансами и т.д.). Высшие служебные должности в ВКЛ: Маршалакземский руководи л на заседаниях, сеймах и радах, объявлял решения князя и рады, руководил п риемом иностранных послов, регулировал пропуск к князю просителей. Гетман(высший) -командовал в оенными силами гос-ва. Канцлер - руководил работой гос канцелярии,под его началом находилась «метрика ВКЛ»- гос архив ВКЛ, х ранитель великой гос-венной печати. Подскарбий земский -следил за всеми гос-венными расходами. В территориально-административном отношении ВКЛ делилось на воеводст ва, паветы, волости. Впервые воеводства введены в 1413г- Виленское и Трокское . К 1569г- 8 воеводств и 22 павета. Воеводства. Воевода -руководитель адми нистрации в воеводстве, назначался князем и радой, как правило пожизненн о из числа крупных феодалов. Он отвечал за поддержание порядка, сбор дани, организацию вооруженных сил. Ближайшие помощники: каштелян - вооруженные силы и ополчени е, ключник - собирал дань, городничий - комендант замк а. Паветы. Староста - являлся руководи телем администрации в павете назначался князем или радой из числа крупн ых феодалов. Полномочия так же как и у воеводы но на уровне павета. Сословн о- представительскими органами в воеводствах и паветах были воеводские и паветовые сеймики. На них присутствовала вся шляхта данного павета или воеводства. Они проходили каждый год, на них выбирали депутатов на главн ый сейм страны и готовились предложения главному сейму. Волость. Охватывала как правило 10-13 сельских поселений. Интересы гос-ва в ней предс тавлял тиун , который выбира лся из шляхты. Он собирал подати и пересылал их в центр. Судебные органы в гос-ве были двух разрядов:1) общие суды для всего населения, 2) сословные суд ы (только для шляхты и духовенства). Самым высшим судебным органом был великокняжеский суд и суд панов рады. Законы по которым существовало ВКЛ- статуты ВКЛ (1529-автор Лев Сапега;1566;1588). По точности обработки законов они не имели себе равных в Европе. К тому же бы ли написаны на белорусском языке. ВОПРОС№10:Основные направления внутренней и внешн ей политики ВКЛ в 13-16в. Асаблiвасцю утварэння Беларуска-Лiтоускай з'яул яецца перавага палiтычных прычын над эканамiчнымi- неабходнасць барацьбы са знешняй небяспекай ( з захаду ад нямецкiх рыцарскiх ордэнау i з усходу ад Залатой Арды). Князь Мiндоуг у 1252 годзе каранавауся i прыняу тытул у сваей рэзiдэнцыi у На ваградку. Пачынаючы з Мiндоуга ВКЛ праводзiць актыуную знешнюю палiтыку. У 1262 годзе Мiндоуг з Аляксандрам Неускiм прыняу удзел у паходзе супраць кры жакоу. Крыжакам тады не удалося пранiкнуць у землi сярэдняга цячэння Зах одняй Дзвiны. У 1213 годзе Мiндоуг загiнуу у вынiку змовы варожых яму лiтоускiх к нязей. Вялiкiм кня- зем абвяшчае сябе жэмайцкi князь Трайнат. Ен распаусюдзiу сваю уладу на Га радню i амаль на усю Чорную Русь.У канцы XIII ст.вялiкiм князем стау Вiцень.Пасля смерцi Вiценя трон заняу яго брат Гедымiн. Палiтыка Гедымiна была накiравана на дал ейшае унутранае i знешняе умацаванне ВКЛ i пашырэнне яго тэрыторыi. У перыяд з XIII да пачатку XI V ст. у склад ВКЛ акты уна уключаюцца новыя терыторы i : Полацкае i Вiцебскае, Менскага княствы ,Турауская зямля .Пад ч ас княжання Альгерда Гедымiнавiча улада лiтоускiх князеу была пашырана на Берасцейскую i Гародзенскую зямлю. Таксама быу далучаны Гомель, Мсцiслау скае княства. Альгерд праводзiу актыуную Усходнюю палiтыку.Разам з тым ён паспяхова змагауся з крыжакамi. У 1348 годзе на рацэ Стрэва палкамi зБярэсця, Вiцебска,Полацка,Смаленска былi разгромлены крыжакi. Пасля смерцi Альгерда вялiкiм князем стау яго сын Ягайла ( 1377 г.). У гады княжэння Ягайлы узмацнiуся нацiск крыжакоу .У вын i ку- заключэнне у 1385 г одзе у замку Крэва вунii ВКЛ i Польшчы. Ягайла быу абраны польскiм каралём. З 1392 па 1430 гады князем стау Вiтаут .Пры Вiтауце ВКЛ дасягнула найбольшай магут насцi i памерау. Уключэнне у склад ВКЛ паудневай Падолii дало выхад у Чорнае мора. Унiя з Польшчай, нягледзячы на складаныя ўнутраныя вынiкi, умацавала мiжнародныя пазiцыi княства. Галоў ным ворагам, з якiм ВКЛ даводзiлася весцi напружаную барацьбу, былi Тэўтонс кi i Лiвонскi ордэны. У 1409 г. пачалася «вя лiкая вайна» з Тэўтонскiм ордэнам. Вырашальны ўдар быў нанесены крыжакам у бiтве пад Грунвальдам (1410), i нямецкая агрэсiя была спынена.У XIV-XV стст. працягв алiся набегi татар на тэрыторыю ВКЛ. Значнай падзеяй у барацьбе з iмi быў раз гром Альгердам мангола-татар на р.Сiнiя Воды. У 1455 г. атрады мангола-татар былi разбiты войскамi кiеўскага князя С ямена Алелькавiча. На гэтым набегi Арды на тэрыторыю ВКЛ практычна спынiлiс я. З другой паловы XV ст. у знешняй палiтыцы ВКЛ паўстае пытанне ўзаемаадносi н з мацнеючым суседам на поўднi - Крымскiм ханствам. Першапачаткова адносiны былi добрыя, але калi ханам стаў Менглi-Гiрэй, ён па д амоўленасцi з Масквой пайшоў вайной на Кiеўскiя землi, узяў Кiеў. У 1527 г. лiтоўскiмi, беларускiмi i ўкраiнскiмi атрадамi б ыло нанесена паражэнне крымскiм татарам пад Каневам на Ўкраiне. З гэтага м оманту яны ўжо не пагражалi ВКЛ. З канца XV ст. абвастрылiся адносiны памiж ВКЛ i Рускай дзяржавай. Прычыны - завяршэнне палiтычнага аб`яднання Паўночна-У сходняй Русi пад уладай Масквы. Беларускiя феадалы i мкнул i ся да пераходу пад уладу Маск вы. Такiм чынам, знешняя палiтыка ВКЛ была складанай i супярэчлiвай, прыярытэт ы ў ей мянялiся. У XIV-XV стст у канцы XV-XVI стст. - галоўным напрамкам знешнепалiтычн ай дзейнасцi ВКЛ сталi адносiны з маскоўскай дзяржавай. Страта 1/4 тэрыторыi В КЛ у гэтай барацьбе сведчыла пра значнае аслабленне ВКЛ i неабходнасц i больш цеснага саюзу з Польша й. ВОПРОС№11:Язычество на землях Белоруссии. На уровень культуры населения белорусских земел ь в дохристианский период большое влияние оказало язычество. Оно предст авляло собой комплекс первобытных взглядов и верований. Взгляды населе ния проявлялись через сказки, былины. Мир наших предков повсеместно был населен богами. Первое место среди них занимал бог Род , потом Перу н (бог молний), бог солнца Хор ос (Мерило, Купало), Лада(любовь), Жижель (огонь, ремес ло), Переплут (бог веселья, обмана, шутки).Чаще всего боги представлялись в форме идолов человекообразных. Идолы: -родовые -племенные -личные Идолов ставили в святилищах (назывались капищами), которые находились к ак правило на высоких холмах, окруженных валами, посреди которых горел р итуальный огонь. Верили также в добрых и злых духов. Во главе злых - черт (бес), упырь, водяной , волколак (оборотень), баба яга. Добрые – лесовик, русалки, духи олицетвор яющие явления природы (Житель). В ОПРОС№ 12: Введение христиа нства и его влияние на развитие белорусских земел ь. Проникновение христианства на з емли восточных славян началось в 9 веке. Крещение Руси соответствовало и нтересам господствующего класса и укрепление княжеской власти. В начал е христианство затронуло только Княжеско-боярскую верхушку. На Беларус и христианство укреплялось без насилия на протяжении нескольких столе тий. Поэтому некоторое время у нас существовало 2 веры. Поскольку точной даты принятия христианства не существует принята дат а основания Полоцкой епархии (992г). Несмотря на принятие христианства, языческие пережитки существовали о чень долго и не изжиты до сих пор. Принятие христианства явилось прогрессивным явлением для Беларуси. Но вая религия содействовала объединению наших земель, укреплению госуда рственности, способствовала расширению письменности, каменной архитек туры, храмов и монастырей, книг, иконописей и тд. Монастыри стали первыми культурными центрами, в которых были собраны би блиотеки, основаны школы, писались летописи и книги. Именно из деятелей ц еркви в это период вышли наши первые образованные люди. Принятие христианства имело также и отрицательные черты, которые выраз ились прежде всего в полном вычеркивании языческого прошлого славян (же стокая борьба против языческих обычаев, обрядов, уничтожение языческой культуры и тд). В ОПРОС№ 13: Пи сьмо и образование на Беларуси в 9-13 вв . Е . Полоцкая , К . Туровский , К . Смоля тич. Письменность у наших предков сущ ествовала еще до распространения кириллицы. Эта система записи предста вляла собой примитивное письмо («черты и резы»). Такое письмо применялос ь для обозначения календарных знаков, Знаков собственности и тд, оно не б ыло приспособлено для записи сложных текстов, поэтому наши предки начал и писать греческими буквами, не приспособив их к особенностям славянско й фонетики. Свидетельством письменности наших предков являются так наз ываемые «Борисовы камни» (6шт), а также самшитовый гребень, найденный в рас копках Бреста. На гребне были вырезаны буквы алфавита от «а» до «л». Свиде тельство – «берестяные грамоты». Первая в Витебске, а также надписи на к амне, найденные в фундаменте Полоцкого Софийского собора. Важную роль в развитии письменности, образовании всей культуры сыграли в это время монастыри, храмы, монахи и светские деятели. При монастырях и к няжеских дворах открывались школы, где дети обучались чтению, письму, ос новам математики. Свидетельством высокой культуры восточных славян являлись летописи. В ажным источником по истории Полоцкого, Туровского, Киевского княжеств в 12-13веках являлся Ипатьевский летописный свод, который состоит из следующ их летописей: «Повести временных лет», «Киевской летописи», «Галицко-вол ынской летописи». Существовала также Смоленская и Полоцкая летописи. По лоцкая не сохранилась. Точно известно что она существовала (в 18 веке его и спользовал русский ученый Татищев). Большое значение среди памятников п исьменности принадлежит летописи «Слово о полку Игореве» (1185), в котором р ассказывается о походе Новгород - северского князя Игоря на половцев. В л етописи говорится о полоцком князе Всеславе Чародее и конкретно расска зывается о его походе на Новгород, о битве на Немиге, о княжении его в Киев е и возвращении его в Полоцк. Развивалось в это время и устное народное тв- во. Существовала также и переводная литература:«Библия», «Евангелие», «Ж ития святых», повесть про А. Македонского «Александрия».О том, что на бело русских землях существовало много книг говорит тот факт, что в Софийском соборе в Полоцке была большая библиотека, судьба которой неизвестна. Ра спространение культуры и образования в 12 веке связано с именем просвети тельницы Е. Полоцкой. Е. Полоцкая (1104 – 1167) была дочкой князя св. Георгия, внуч кой Вс. Чародея. До крещения – имя Предслава. Не захотев выйти замуж за не известного богатого князя , против воли отца ушла в монастырь – имя Ефро синия («житие Е. Полоцкой») – 12 в. Она организовывала мастерские по перепи си книг, открыла иконописную мастерскую, 2 школы. На свои средства Е. Полоц кая основала женский монастырь – «Монастырь св. Спаса» и мужской – «св. Богородицы», 2 церкви, которые стали центром духовности. Особенно извест на Спаса – преображенская церковь. По ее заказу был сделан крест мастер ом Л. Богшей. В конце жизни совершила поломничество в Иерусалим, где умерл а в 1167 г. Е. П. Первая женщина на Руси, ко торую церковь канонизовала в святые (заступничество перед Богом). В 1910 г ее мощи были перевезены в Полоцк , где и находятся в Спасо – преображенской церкви. Известным церковно – политичным деятелем этой э похи является Кирила Туровский (1130 – 1188), родился в Турове в семье богатых г орожан. О нем рассказала летопись «Память святого отца нашего Кирила епи скопа Туровского» (12 в). Получил хорошее образование, постригся в монахи. П раведная жизнь, образованность, умение красиво говорить сделали его про повели популярным среди простого народа. По настоянию жителей К. Туровск ий стал епископом. Прославился высоко – художественными проповедями и вошел в историю как златоуст. Из его наследия сохранилось 3 проповеди- при тчи, 8 проповедей, 21 молитва. В своих проповедях К. Туровский призывал к знан иям, критиковал обман и зло. Его молитвы были сориентированы на простых п рихожан. Значительный вклад в развитие культуры 12 в внес Климент Смалятич. Летопи сь говорит, что он был княжником и философом. Он хорошо знал труды Платона и Аристотеля, являлся автором многих литературно – церковных трудов. До нас дошел один лист из его письма, написанного им смоленскому священник у Фоме, в котором говорилось, что понять святые книги можно при помощи све тской науки (при помощи античных авторов). С 1147 по 1154 К. Смалятич был Киевским митрополитом, где защищал независимость восточно– славянской правосл авной церкви от Византии. Таким образом в 9 – 13 веках на бел землях со стано влением первых княжеств развивалось просвещение и образование, появил ись значительные памятники письменности и образования, появились люди – просветители. ВОПРОС№14:Фарм i рава нне беларускай народнасц i . Станауленне старабеларускай мовы i разв i цце л i таратуры. У X-XII ст.пачынае складвацца беларускi народ-этнас.Бе ларуская народнасць сфармiравалася на аснове трох блiзкiх этнiчных аб'яднанняу:крывiчоу,дрыга вiчоу,радзiмiчау.Яны былi непасрэднымi продкамi беларусау. Кожная народнасц ь,у тым лiку i беларуская,характарызуецца шэрагам адметных рыс. Сярод iх наi больш важныя - сумеснае пражыванне на адпаведнай тэрыторыi,адзiнства гас падаркi,мовы i культуры.Людзi адной народнасцi усведамляюць сваю прыналеж насць да яе i складаюць тым самым народ-этнас.Фармiраванне беларусау было выклiкана з нешнiмi i утутранамi умовамi развiцця Панямоння,Падзвiння,Верхн яга Прыдняпроуя,Пасожжа,Палесся i Пабужжа. Над гэтымi землямi у XII-XIII ст.навiсл а з захаду пагроза з боку кры- жакоу,а з усходу - вельмi блiзка прадыйшлi татары.Панямонне i Верхняе Па- дняпроуе знаходзiлася далей ад знешнiх ворагау.Таму Наваградская, Менска я i Мсцiслауская землi сталi аб'яднальным цэнтрам тэрыторыi беларусау.Выгад нае становiшча Панямоння i Падняпроуя было прычынай перасялення сюды асо б ных груп падзвiнскага i палескага насельнiцтва. З утварэннем Вялiкага княства Лiтоускага склалiся спрыяльныя умовы для фармiравання тэрыторыi беларусау.Яго ядром стала Наваградская зямля. Уст а- науленне адзiнай вярхоунай улады у канцы XIII ст. спрыяла росту сувязей памiж асобнымi беларускiмi землямi. Межы i характар рассялення беларусау у многiм былi прадвызначаны пры- роднымi умовамi тых зямель,дзе адбывалася утварэнне iх супольнасцi.Клiмат рэльеф,глебы аказалi значны уплыу на заняткi i побыт мясцовых жыхароу. З цягам часу родная зямля стала спадчынай кожнага беларуса.Важнай ры- сай у фармiраваннi народнасцi з'яуляецца складанне старабеларускай мовы. Паступова у мове насельнiцтва панеманскiх,падзвiнскiх,падняпроускiх i iнш зямель замацавалiся агульныя рысы. На працягу XIV o- XVI стст. на аснове старажыт нарускай мовы развіваліся такія спецыфічныя рысы беларускай гаворкі, я к цвёрдае "р" (рабіна, бяроза), "дзеканне" і "цеканне" (дзеці замест детн, цень з амест тень), "аканне" і "яканне" (кароль, лебяда), прыстаўныя гукі на пачатку с лова (восень замест осень, вобраз замест образ). Фарміравалася гутаркова я мова як сродак зносін паміж людзьмі. У лексіку гэтай мовы траплялі запа зычанні з польскай, балцкай і некаторых заходнееўрапейскіх моў, што нада -вала ёй спецыфічную афарбоўку. Адметныя рысы беларускай народнасцi праявiлiся i у фальклоры. Гэта во- бразы жывельнага свету:хiтрая лiса,мудры кот, прагны воук, баязлiвы заяц. Распаусюдзiлiся вусныя апавяданнi пра дрэвы,кветкi i дэманiчных iстот: русалак,лесавiкоу,дамавiкоу i iнш. Цудоуныя паданнi створаны пра гiстрыч- ныя падзеi на тэрыторыi Беларусi.Значная частка паданняу расказвае аб па- ходжанняу беларусау,iх продкау. Утварэнню беларускай народнасці садзейнічаў і шэраг эканамічных факта раў. Эканамічнай асновай этнаўтваральных працэсаў з'явіліся далейшае разві ццё сельскай гаспадаркі (замена двухполля і іншых архаічных форм - лясно га пералогу, ворыва наездам, падсекі - па-парнай зерневай сістэмай трохпо лля), удасканаленне рамяства (разам з традыцыйнымі рамёствамі__- ганчарна е, ткацкае, бандарнае, сля-сарнйвт-анрацоўка дрэва, косці, металаў і іннгшг растгаўсюджваліся новыя віды рамёсніцкай дзейнасці - выраб паперы, адлі ўка шкла ў гутах, кнігадрукарства і інш.), пашырэнне гандлю на тэ'рыторыі а д Прыпяці да Заходняй Дзвіны і ад Нёмана да Дняпра 3 папярэднімі этнаўтваральнымі фактарамі цесна звязаны сацы-ьныя факта ры. Далейшае развіццё феадальных адносін, паступо-Іае ўсталяванне прыго ннага права садзейнічалі кансалідацыі аматлікіх катэгорый насельніцт ва зямель Беларусі ў сацыяльныя рупы з агульнымі п'равамі і абавязкамі д ля кожнай з іх. Так, розныя сатэгорыі свецкіх феадалаў кансалідаваліся ў шляхецкае саслоўе, Ікому належала вядучая роля ў дзяржаўным кіраванні. А собным Іаслоўем з'яўлялася духавенства. Фарміраваліся таксама саслоўі пры-'онных сялян і мяшчан - жыхароў гарадоў і мястэчак. Гэты працэс адзейні чаў усталяванню больш шырокіх сувязей у межах кожнага ;аслоўя і паміж ім і. Так сацыяльныя ўмовы ўплывалі на ўтварэнне беларускай народнасці. ВОПРОС№15: Архитектура, изо бразительное и декоративно-прикладное искусство на Беларуси в 9 – 13 вв. До конца 10 в на бел землях не сущ. монумент. архитект уры, но были богатые традиции деревян. зодчества. Принятие христианства вызвало необходимость в возведении в городах нашего края культовых кам ен. храмов! Интересн. архитект. школа сложилась в Полоцке. Она вобрала в се бя лучшие традиции как местной, так и Европейской культуры. Одним из самы х известных строений Полоцка явл. Софийский собор (50-е годы 11 в.)Собор был по строен Вс. Чародеем, как символ мощи Полоцкого кн-ва, богатства и символ ра в-ва с Киевом и Новгородом. Соф. собор был большим в размерах (26 x 31 м), крестово-купольным храмом с 7 куполами. Храм был украшен фресками, в нем хранилась гос. козна, архив, б иблиотека. Там подписывались самые важные договора и хранилась печать П олоцкого княжества. Святая София – символ православия. Во времена сев. в ойны в храме был размещен пороховой склад, что привело к уничтожению соб ора в 1710 г. В середине 18 в. собор был пер естроен в стиле Виленского барокко. В 20-30 е годы 12 в. строится под Полоцком большой собор Бельчицкого монастыря. В его архитектуре ощущалось влияние Византийской школы. Он был украшен ф ресками и керамич. плиткой. В середине 12 в. по заказу Е. Полоцкой строится Сп асо-Преображенская церковь Спасо-Ефрасиньевского монастыря (8- 12 м). Эта церковь – первый памятник-храм, в кот ором Византийские традиции были переработаны в национ. духе. Всего в Пол оцке в 12 в. было построено 10 храмов. 6 из них найдены в археологических раско пках. Они свидетельствуют, что в Полоцке сформировалась своя архитектур ная школа, которая имела влияние на др. земли ( Новгород, Смоленск и др. горо дов). Еще одна архитектурная школа в г. Гродно. Характерный представитель этой школы – Борисо-Глебская церковь (Коложская кон. 12в.). Стены украшены ф ресками, а пол выложен плиткой. В верхней части стен вмонтированы сосуды- голосники, улучшающие акустику храма. Снаружи украшена плиткой и тесаны м камнем в форме крестов и геометрических фигур. Такое оформление храмов не встречается больше нигде в храмовой архитектуре 12в. Всего учеными уст ановлено существование около 5 храмов в г. Гродно (Княж. терем, Нижн. церков ь и т.д.). Все это говорит о том, что в городе работал самобытный зодчий (неиз вестно). Гродненская архит. школа развивалось под влиянием Полоцкой и Волынской. Храмы строились на нашей территории в Витебске, Турове и др. Таким образо м в 9-12 вв. на бел. землях сформировались архитектурные школы, которые опира лись на местные традиции и опыт киевской и Византийской школ. В этот пери од были заложены основы градостроительства и оборонительного зодчеств а. Новые социально-экономические отношения, рост торговли и городов спос обствовали развитию ремесел, декоративно-прикладного искусства и т.д. В 12-13 вв. на наших землях насчитывалось около 60 видов ремесел (резьба по дерев у, ювелирное, кузнечное, гончарное и т.д.) В производстве домашней утвари, о ружия, украшений использовали дерево, железо, серебро, золото, стекло и т.д . Из дерева – ложки, гребни, из кости – гребни, шахматы, из камня – кресты, иконки, из золота – украшения. Славились своим умением ювелиры. Шедевр ю велирного искусства – крест, сделанный Лазарем Богшей в 1167г. 6-конечный кр естдлинной 52 см. был украшен золото м, серебром, миниатюрами святых и орнаментами. По своим худ. качествам он н е уступал лучшим примерам прикладного искусства того времени. В 1941г. он пр опал Могилевского краеведческого музея. В 1997г. мастером Н. Кузьмичем была сделана копия. С появлением гончарного круга более интер. и разнообразным стало стало п роизводство посуды и др. изделий из глины (украшения, кирамич. плитка) В По лоцке, Турове, Гродно – изделия из стекла. С появлением христианства ста ла распространяться живопись (роспись храмов) – фрески Софийского собо ра, Спасо-Преображенской церкви и т.д. Полоцкие мастера были хорошо знако мы с классич. Византийской манерой письма использовали местные традици и. В 12-13 вв. у нас появл. иллюстр. рукописи, в которых находились рисунки – ми натюры. Самая известная – Радзивиловская летопись (около 600 рисунков), Ор шанское и Лавришеское евангелие. Жизнь наших предков была тесно связана с музыкой, песнями и танцами. Профессионалы, для которых искусство – сре дство существования, являлись скоморохи (жонглеры, актеры). Они участвов али в княж. застольях, военных походах и др. Среди муз. инструментов, на кот. играли, были трубы, дудки, гусли, рожки. Все это говорит о том, что в 9 – 13 вв. на бел. землях развивалась худ. культура, что особенно видно в архитектуре, ж ивописи, декоративно-прикладном искусстве. ВОПРОС№16: Распространение идей Возрождения на Беларуси. Ф. С карина – перводрукар, асветник, гуманист. В конце 15 в. в странах Европы наступ ает новый этап в развитии истории и культуры, который пришел на смену сре дневековью. Эпоху эту стали называть Возрождением или Ренессансом (14-16вв.) для западной Европы, и 14 – 1я половина 17 вв. для восточной. В экономической, п олитической и идеологической жизни Европы произошли изменения, связан ные с ломкой феодальных отношений и зарождением капиталистических. Укр еплением буржуазной прослойки в обществе и развитии ее идеалогии на сме ну на смену господству церковной культуры приходит светская. Это было вр емя великих географических открытий, книгопечатания, развития искусст ва и т.д. В каждой стране появились свои художники, ученые, мыслители. С воз рождением связан гуманизм – это система взглядов, которая формировала сь в период ренессанса и составляла идеологическую основу его культуры, литературы, искусства. Гуманизм утверждал высокую значимость человека, защищал идеал справедливости, свободы и честолюбия. В15-16 в сложились условия для становления культуры ВК Л: рост городов, развитие товаро-денежных отношений, национальное самосо знание. В это время на Б появляется светское направление в живописи, лите ратуре, формируются библиотеки. Специфическая черта- существование вер отерпимости. Новый шаг был сделан в области права и закона- созданы стату ты ВКЛ. Идет становление искусства, бел языка, лит-ры. В первой пол 16в произо шли изменения в обычаях, морали. Появляется стремление к роскоши. Шляхта начинает перенимать обычаи и моду Зап Европы. Новая особенность обществ енной жизни ВКЛ- появление мещанства. Дворы крупных магнатов становятся центрами светской жизни. Радивил открывает первый театр, типографию. Рен есанс в ВКЛ утвердился позже чем в Европе.Францыск Скарына (каля 1490 г. – каля 1551 г.). Ф. Скарына аснаваў друкарню. 6 жніўня 1517 г. выйшла з друку першая кніга “Псалтыр”. Першад рукар выдаў пераважную частку Старого Запавету Бібліі, прычым выбраў на йбольш важныя кнігі. У 1520 г. Скарына п ераехаў у Вільню, дзе ў 1522 г. выйшла ў с вет зборнік рэлігійных і свецкіх твораў. Зборнік был больш даступным шыр окаму колу насельніцтва.Ф. Скарына выступіў у якасці стваральніка новаг а літаратурнага жанру – прадмоў. Яны змяшчалі ў сабе кароткі змест твор а. Ф. Скарына ўнёс уклад у распрацоўку беларускай літаратурнай мовы.Разв итие культуры Возрождения осталось у нас незавершенным, но именно в эту эпоху бел народ достиг высочайшего уровня развития. ВОПРОС№17:Церковно-религийные отношения в ВКЛ и РП. XYI-XYII стагодзе - хар актарызуюцца значнымi зрухамi амаль ва усiх га лiнах духоунага жыцця Белар усi. На гэты перыяд прыпадае росквiт рэнесанса вай культуры у Беларусi i ва у сiм Княстве, узнiкненне кiрылiчнага, а паз ней лацiна-польскага кнiгадруку, р аспаусюджваннi рэфармацыйных iдэй i ру хау, пранiкненне свецкiх гуманiстыч ных i асветнiцкiх павевау у культуру. Важную ролю у развiццi беларускай i усхо днеславянскай культуры адыграла кнiгадрукаванне заснаванае асветнiкам ,гуманiстам i рэфарматарам Францыскам Скарынам (каля 1490-каля 1551 гг). У канцы др угога - пачатку трэццяга дзе сяцiгоддзя XYI ст. Фр. Скарына займауся iнтэнсiун ай лiтаратурна-пiсьменнi- цкай i выдавецкай дзейнасцю у Празе, Вiльнi. Скарына пераклау, адрэдагавау пракаменцiравау,падрыхтавау да друку i выдау 23 кнiгi Старога запавету:Бiб лiя, Псалтыр i г.д. Выданнi Скарыны прапаведавалi гуманiс тычныя iдэi,жыццё ёвую актыунасць на карысць грамадства, сумленныя марал ьныя прынцыпы,павагу да духоунай i гiстарычнай спадчыны рознычх народау. Гуманiстычна-асветнiцкiя традыцii Скарыны працягвау i развiвау Сымон Будны ( каля 1530-1593), адзiн з заснавальнiкау i супрацоунiкау Нясвiжскай друкарнi, аутар п ершых друкаваных на беларускай мове творау: "Катэхiзiса", 1562, "Аб апрауданнi гр эшнага чалавека перад Богам", 1562, "Новы запавет", 1574 г. Будны крытыкавау кананiчную хрысцiянскую дагматыку, царко уныя тра дыцыi. Ен станоуча ацэньвау культуру еурапейскага Адраджэння, в ыступау за развiццё пiсменнасцi i кнiгадрукавання на роднай мове, культурны я сувязi, адмоуна ставiуся да цэнзуры. Паплечнiкамi Буднага па сацыяльных i рэлiгiйных поглядах быу не багаты бела рускi шляхцiч,гуманiст, кнiгавыдавец, пiсменнiк i перакладчык - Васiль Цяпiнскi ( г.н.невядомы - 1599г.).У маентку Цяпiна ен заснавай друкарню на царкоунаславян скай i беларускай мовах Евангелле (1570-я г.)Прадмова да кнi гi - лепшы узор белар ускай гуманiстычна-асветнiцкай патрыятычнай публiцыс тыкi.У гэты час жылi i тварылi Мiкола Гусоускi (1470-1533) "Песня пра зуб ра",Ян Вiслiцкi (1485-1520) "Пруская вайна", Ле у Сапега, Мялецi Сматрыцкi, Афанасiй Фiлiповiч,Iван Фёдарау,Петр Мсцiславец,Ан дрэй Рымша i мн.др. Даунiя гiстарычны я традыцыi мела на Беларусi манументальная архiтэктура Уражвалi велiчнасц ю i прыгажосцю палацава-замкавыя пабудовы у Мiры,Геранё нах,Смаляках,Нясвi жы. У выяуленчым мас тацтве прыцягвалi адыгрываць вялiкую ролю iканапiс,драу ляная скульптура. Але усе больш распаусюджваецца партрэтны жывапiс, кнiжная мiнiяцюра,гравю ры.Тады ж з'яуляюцца першыя свецкiя хоры,капэлы. Утвараюцца пры навучальн ых установах тэатры.Наiбольш старажытнай хрысцiянскай царквой на Белару сi была праваслауная.На чале праваслаунай царквы стаяу кiеускi, а потым мас коускi мiтрапалiт.Праваслауе адыгрывалi значную ролю у грамадскiм жыццi Бел арусi.Яна звязвала беларускiя тэрыторыi з iншымi усходне славянскi мi. Каталiцызм на Бел арусi пачау распаусюджвацца з сярэдзiны XIII ст.,асаб лiва пашырыу свой уплау пасля Крэускай вунii ( 1385г.) Каталiцызм у канцы XIY ст. быу прыняты кiруючымi коламi ВКЛ. У першай палове XYI ст. Рэфармацыя ахапiла большасць краiн Еуропы.Рэфар мацы я на Беларусi з'яулялася састауной часткай еурапейскай.Асноунымi рэфар м ацыйнымi плынямi на Беларусi i Лiтве з'яуляюцца: кальвiнiзм, лютэранства, анты трынiтарызм.Асноунай сацыяльнай апорай рэфармацыi з'ячулялася шляхта i ч астка магнатау (Радзiвiлы,Сапегi,Хадкевiчы,Кiшкi). Гараджане i сяляне за хавалi сваю прыхiльнасць да праваслауя.У царкеуным жыццi ВКЛ,Польшчы,а па зней Рэ чы Паспалiтай пэунае месца адводзiцца унiяцкай царкве. Берасцейскi сабор 1596 г. абвясцiу аб стварэннi унiяцкай ца рквы. Яна прызнавала верха венства рымскага папы i захоувала абрадавасц ь праваслаунай.Розныя колы Рэ чы Паспалiтай аднеслiся адмоуна да царкоун ай вунii,асаблiва на першым эта пе.Гэтаму сведкай "Вiцебскi бунт",пад час яког а быу забiты унiяцкi архiепi скап Iясафат Кунцэвiч. ВОПРОС№18:Искусство Беларуси в составе ВКЛ. \13 – 16 вв.\ Литература этой эпохи небогата, в основном религиозн ой тематики. Самый значительный жанр- летописи(летописец ВкнязейЛ, бел-л ит летопись 1446).Сымон Будный – издал на бел языке «Катехизис», «Новый заве т». Говорил о необходимости развития бел культуры и языка. Микола Гусовс кий написал на латыни «Песнь про зубра»- ценный источник для изучения эп охи, первая поэма про наш край адресованная европейскому читателю. Васил ий Цяпинский организовал типографию, где издал Евангилие на бел языке- п ример бел публицистики. Вторая половина 13 – 14 вв. – начало нового этапа в разв итии бел. архитектуры. Она объединила традиции древнебел. и зап-евр архит ектуры в лице романского и готического стилей. Романский стиль. Были свойственны суровость внешнего вида с массивност ью стен, большими башнями, узкими окнами-бойницами с мин. декоративности. Готике было свойственно ощущение стремления вверх, интерьеры хорошо ос вещались, были оснащены легк. каркасами, колонами, витражи на окнах. В 14 – 15 вв. в светской архитектуре – новый вид замки-крепости. Их появлени е было вызвано необходимостью обороны от внешнего врага. В это время цел ый пояс замков возник вдоль сев-зап. границы ВКЛ, образовал оборонительн ую систему. Одним из первых каменных замков на нашей территории был Лидс кий (возведен в 20-е годы 14 в.). Представлял трапецию (80х93 см) Толщина стен – 2м, н а стенах – боевая галерея с бойницами, в 2-х углах замка – башни. В архитектуре – смесь романского стиля и готики. К др. наиболее ранним па мятникам относится замок в Креве. Построен в 30-е годы 14 в. Был большим по раз мерам. Длина стен – 108 м, толщина – 2,75 м. Новое в замке – башня Кейстута, кот. была вынесена за территорию замка , чтобы улучшить его защиту. Замки в Лиде и Креве заложили основу развития замковой архитектуры буд. столет ий. Одним из самых мощных сооружений являлся Гродненский замок. После пожар а 1398 г. замок сгорел и на его месте – к аменный с 4-мя башнями, толщина 2-3 м., вы сота 10 м. В начале 15 в. в системе оборонительных построек в Гродно сущ. 3 замка – верх ний и нижний. Из замков, составлявших гордость, следует назвать замок в Ми ре и Новогрудке. Бел. архитекторы 15 в. создали новый тип православного храма и новый стиль в архитектуре, белорусскую готику. Характерный представители – Сынков ичская и Маломожейковская храмы – крепости, построенные на зап. Беларус и в 15-16 вв. Прямоуг. в плане с двустатной крышей и 4мя башнями. Эти храмы предс тавляли из себя крепости-замки в миниатюре. В живописи 14-16 вв. господствующим направлением была иконопись. Самые изве стные образ матери Божьей «Замилованые» (из Манориты 14-15 вв.), «Матерь Божья Иерусалимская» (Пинск 15 в.), «Знамение» (дер. Именины) Эти иконы позволяют г оворить о высоком развитии средневеков. ис-сва на Беларуси. В это время развивалась и светская живопись и скульптура. После Кревской унии на Беларуси строятся костелы и монастыри (в Минске, Бресте), в кот. поя вляется деревянная скульптура. ВОПРОС№19: Идеология реформации. Мировоззрение и гуманистич еская деятельность С. Будного, В. Цяпинского, М. Гусовского. Идеи возрождения и реформации оказали большое влия не на формирование общественной мысли и культуры нашего края. Реформаци я – широкое общественно-политическое и идеологическое движение в зап. Е вропе в 16 в. Было направлено против католической церкви и носило антифеод альный характер. Реформация пришла на Беларусь из Германии. Главные цели: 1) лишение католицизма идеологического и политического гос подства в государстве 2) уменьшение церковного землевладения 3) укрепление внутренней веры людей В результате реформации возникло новое христианское учение – протест антизм. (лютеранство, баптизм, кальвинизм и т.д.) Протестанты заявляли, что единый источник веры – Библия, не признавали монастырей и монашество, в своих церквях не вывешивали икон и выступали за идею недорогой церкви. Социальной опорой реформ в ВКЛ были: - магнаты; видели в рефор мации средство ликвидации католицизма с помощью протестантской церкви ; желали сократить обособленность своего государства от католической П ольши. - шляхта; притягивало требо вание ограничения церковного землевладения, уменьшение податей на сод ержание церковной верхушки. - горожане; стремились изба виться от вмешательства церкви в городское самоуправление, желали упро стить церковь. Большая часть кре стьян осталась безразличной к реформации (были сильны позиции правосла вия). Наибольшее распространение на территории Беларуси получил кальвинизм . Укрепление кальвинистской церкви в ВКЛ связано с деятельностью богате йшего магната Н. Радзивила Черного, виленского воеводы, великого канцлер а ВКЛ. В 1553 году Н.Р. Черный основал в Бресте первую кальвинистскую общину. Скоро н а Беларуси их стало приблизительно 50, а при них находились церкви, школы , т ипографии. Крупнейшие реформ. центры – Брест, Несвиж, Новогрудок и др. Про тестанты содействовали развитию книгопечатания (в Несвижской типограф ии Радзивила работали С. Будный, В. Цяпинский). Богатый вклад реформация вн есла и в образование Беларуси. Кальвинистские школы в Вильни, Сморгони, Н овогрудке. Реформация сыграла положительную роль в культурно-просветительском ра звитии края, содействовала расширению просвещения, книгопечатания, рас пространению гуманистической идеологии. Реформация способствовала ра звитию терпимости к различным религиям ВКЛ. В тоже время реформация в Бе ларуси не имела такого широкого размаха, как в Европе. Увлечение реформа цией магнатами оказалась недолгой. Противодействие католических верхо в, гос. санкции, внутренние противоречия обусловили падение реформации. Но основной причиной падения реформации была узкая социальная база (не п оддержание реформации большинством населения). Свой вклад в развитие белорусской культуры внес просветитель и гуманис т С. Будный (1530-1593). Родился в деревне Буда, окончил Краковский универ. С 1560-го яв лялся кальвинистским проповедником в г. Клецке. Издал на бел. языке «катэ хизис». 1574 – «Новый завет» с комментариями. 1576 – «про наиважнейшее положе ние христианской веры». В своих работах критерием библейской истины считал ум и опыт человека, г оворил о необходимости развития бел. культуры на родном языке. Его идеи с тали стимулом для становления научного самосознания белорусов. В этот п ериод известным деятелем эпохи Возрождения был Н. Гусовски (1470е – после 1533). Он являлся бел. поэтом, просветителем и гуманистом. Был из семьи велико княжецкого ловчего, родился в местечке Уса на Беларуси. 1520 – 1522 был в состав е посольства ВКЛ к папе Римскому Льву 10му. В Риме написал на латыни «Песнь про Зубра». Впервые вышла в Кракове в 1523 г. на латыни. «ППЗ» - ценный источник для изучения эпохи в которой жил Г усовский, природы, этнографии, веры наших предков. В поэме описан князь Ви товт как талантливый полководец, справедливый правитель. Гусовский яви лся автором первой поэмы про наш край, адресованный европейскому читате лю. В. Тяпинский (1530 – 1603?). Бел. писатель, гуманист. В своем родовом имении Тяпино основал типографию, где в 1580м издал Евангелие на бел. языке. Это Евангелие я вилось одним из первых примеров бел. политической публицистики. ВОПРОС№20:Люблинская уния и образование РП. ВКЛ во второй половине 18в. оказалась в очень тяжелом п оложении. Началась Ливонская война. И войско Ивана Грозного захватили ря д городов Беларуси. Со стороны Польши велась активная католическая проп аганда. Польские магнаты терроризировали наше население приграничный земель, делали набеги, грабили. При этом поляки оказывались безнаказанны ми, так как польское правительство поддерживало своих, заявляя, набеги п рекратятся как только земли будут присоединены к Польше. Жигимонт 2 Авгу ст (ВКЛ) стоял на стороне поляков. В этой ситуации поляки обещали, что как т олько ВКЛ будет присоединено к Польше вся наша православная знать получ ит те же пава, что и католики. Население ВКЛ не хотело ликвидации самостоя тельности государства. Наши феодалы вели переговоры с Польшей только пр о более тесный союз государств, но при условии равноправия. 1563 г. – виленский сейм утвердил специальные инст рукции для переговоров с поляками, в которой делегатам поручалось охран ять интересы ВКЛ. По этой инструкции допускалось существование единого правителя и созыв совместных сеймов для решения общих дел. Но при этом в к аждом государстве должны быть самостоятельный органы власти, отдельны е вооруженные силы, казна и законодательство. Идею унии с Польшей на усло виях равноправия поддержало большинство княжества. Они видели возможн ость укрепить свое положение внутри своей страны и получить помощь от Ро ссии. Расхождения были только в условиях унии. В декабре 1568 г. Жигимонт Август издает грамоту, в кот. клянетс я охранять права и интересы ВКЛ, и не принуждать представителей ВКЛ к уни и. Уговоры а также надежда получить помощь в войне скланяли представител ей княжества приехать в Люблин на переговоры (так как дела на Ливонской в ойне были очень тяжелые). 10 января 1569 г. начались заседания люб линского сейма. С первых часов сейма поляки заявили , что желают полной ли квидации княжества и подготовили документ, с требованием подписать его без всякого обсуждения. Представители ВКЛ не сдавались, особенно сопрот ивлялись М. Радзивил, Я. Хадкевич и Я. Волович. Наши делегаты не подчинилис ь решению сейма. И первого марта они покинули Люблин, а в след на ними уеха ли все делегаты представляющие наше государство. Чтобы привести к послу шанию наших делегатов, Жигимонт Август пошел на предательство интересо в ВКЛ: 5го марта был издан незаконный акт об отлучении польской земли от ВК Л. 26 мая к Польше подключается Подолье и Клевщина. Эти акты были незаконны ми так как в соответствии со статутом ВКЛ от 1566 года Великий князь не имел п раво уменьшать территорию гос-ва без согласия рады и сейма. После потери значительной территории ВКЛ не могло дольше самостоятельно вести войн у и вынуждено было подписать унию на условиях продиктованных поляками. 1 июля 1569 г. было утверждено решение лю блинского сейма Привилей-договор. Согласно условиям унии: - ВКЛ и королевство Польс кое объединяются в одно гос-во – в Речь Поспалитую - РП должна иметь единого ко роля , он выбирался на общем сейме и короны польской, и ВКЛ. - рада и сейм должны быть общими для Польши и ВКЛ - отдел ьных сеймов для ВКЛ король собирать не должен. - все за коны, действовавшие ранее в обоих гос-вах оставались в силе. - для об оих гос-в предусматривалась общая внешняя политика и единая денежная си стема. Эта уния преврати ла династическую унию между Польшей и ВКЛ в государственную. Для ВКЛ пос ле унии ничего не изменилось. ВКЛ не перестало существовать, сохранило с вою территорию (но без Украины), ВКл имело свою административную систему, органы власти, гос. язык. В концепцию нового гос-ва РП входили вопросы совм естной международной политики и совместной обороны. Объединение ВКЛ и П ольши повлияло на ход ливонской войны. В 1582 г. между Россией и РП был заключен мирный договор сроком на 10 лет. ВОПРОС№21:Государственный строй РП. РП представляло собой конфедерационное многонацио нальное государство. Высшими органами гос-ва были короли и сейм. Король: свободно выбирался сеймом. Права, обязанности короля определяли сь общим гос. законом – генриховскими артикулами. Каждый заново избирае мый король обязан был их подписывать. Генриховские артикулы : 1. власть короля была огра ничена. Король обязан был собирать сейм один раз в два года на 6 недель. 2. не созывать общее ополчен ие без согласия сейма. 3. король обязан был имет ь при себе совет из 16 сенаторов-резидентов 4. корол ь не имел права вводить налоги без согласия сейма. 5. если к ороль действовал наперекор своим обязательствам, то шляхта имела право не подчиниться королю и выступить против него. Сеймы: - обычные кот орые созывались королем - экстренные, кот. созыва лись руководителем католической церкви в результате смерти короля и ег о отречения от престола. В компетенцию сей ма входили следующие вопросы: - созыв ополчения - объявление войны. - заклю чение мира. - устан овление налогов. Экстренные сеймы собирались для избирания короля: - конвукационный сейм. на нем определялось время и место выбора короля - избирательный сейм, на нем проводились выбору и заключался договор с королем. - корон ационный сейм, на нем проходила торжественная коронация и принесение пр исяги королем. Таким образом кор оль в РП не обладал ни законодательной, ни исполнительной, ни судебной вл астью. В сейме РП состояло 3 сословия: король, сенатор, посольская изба. В сенат входили все епископы, архиепископы и воеводы, а также некоторые другие служебные чины Польши и ВКЛ (150 сенаторов). Посоль ская изба состояло из избираемых представителей шляхты от повета. Собир ались сеймы один раз в полгода в Варшаве, а с 1673 года – каждый третий сейм п роходил в Гродно. Для принятия решения на сейме требовалось его единогла сное одобрение. Каждый депутат сейма имел право запретить любое решение сейма (обладал правом свободного вета). Либерум вета – было вызвано осла блением центральной власти и позволяло даже одному делегату сорвать се йм. Дело доходило до того, что из 55 сеймов, кот. созывались с 1652 года по 1764 год 42 с ейма были сорваны правом вета. Для к онтроля за поступлением и расходованием денежных средств ВКЛ по решени ю сейма создавался отдельный от Польши финансовый трибунал, который сос тоял из представителей ВКЛ. В ВКЛ в этот период также существовало полное безвластие. Магнаты Радив илы и сапеги постоянно вели войны, шляхта притесняла мещан и крестьян, ка толики- некатоликов, десиденты не имели помощи от гос-ва, обращались к ино странной помощи. Особенно обострилась ситуация когда умер последний из избираемых королей РП. Развернулась борьба за трон. ВОПРОС№22 Знешняя палітыка РП. Войны. Першай вайной Рэчы Паспалітай была Ліво нская. У падзеле Лівоніі пачынаюць праяўляць зацікаўленасць: Швецыя, Пол ьшча, ВКЛ, Данія і Расія. Згодна з пагадненнем паміж Расіяй і Лівонскім Орд энам ордэн абавязваўся не заключаць дагавораў з Польшчай. Але ён парушае гэта пагадненне. Гэта падштурхнула Івана Грознага пачаць у 1558 г. ваенныя дзеянні супраць Лівоніі.У вынік у Лівонскай вайны аказалася спустошанай і зруйнаванай паўночна-усходн яя частка Беларусі, загінула шмат насельніцтва, знішчаны культурныя каш тоўнасці.Да актыўнай рускай палітыкі феадалаў падштурхнула “смута” ў Р асіі. Таксама спрыяльныя ўмовы для правядзення актыўнай рускай палітык і склаліся і ў тым, што памёр брат цара Дзмітрый. У ролі самазванца выступі ў беглы манах.Праз год падман пачаў выкрывацца і масквічы зверглі Лжэдзм ітрыя з прастолу. Праз некаторы час з’ яўляецца новы Лжэдзмітрый, які ні быта ў другі раз цудам выратаваўся ад смерці. На дапамогу яму прыходзяць атрады польскіх магнатаў. Але ж і ён пацярпеў паражэнне.У 1609 г. польскі кароль Жыгімонт III распачаў адкрытую інтэрвенцыю супраць Расіі.Масква апынулася ў руках інтэрвентаў.У 1611 г. у Ніжнім Ноўгарадзе ствараецца народнае апалчэнне супраць інтэрвентаў. У кастрычніку 1612 г. апалчэнцы вызвалілі Маскву. У 1613 г. на расійскі прастол быў абраны Міхаіл Рамана ў.Вайна 1654– 1667 гг. – гэта нацыянальна-вызваленчая барацьба беларускага на рода супраць польскіх паноў і каталіцкай экспансіі за ўз’ яднанне з Рас іяй. Амаль адразу былі заняты 33 гарады.Летам 1655 г. амаль уся Беларусь была занята рускімі войскамі.Не абміну ла Беларусь і Паўночная вайна (1700– 1721). Данія, Расія, Саксонія і Рэч Паспаліт ая заключылі саюз супраць Швецыі.Ваенныя дзеянні распачаў Аўгуст II. Праз некаторы час Данія церпіць параженне ад Карла XII.Пасля адной бітвы пад пол ьскім горадам, дзе рускія атрымалі перамогу, галоўныя шведскія войскі на кіраваліся на Беларусь. Пры набліжэнні шведаў беларускае насельніцтва хавала збожжа, жывелу. Шведскае войска галадала.Бітва паміж Левенгаўпта м і Пятром І, які ўзначальваў атрад з 12 тыс. чалавек, адбылася 1708 г. Шведы пацярпелі паражэнне.Генеральная бітва Паўночнай вайны пачалася 27 чэрвеня 1709 г . наступленнем шведаў пад Палтавай. Руская армія атрымала бліскучую перамогу.Беларусь у выніку вайны страціла 700 тыс. жыхароў, многія паветы б ылі спустошаны.Такім чынам, войны Рэчы Паспалітай у другой палове XVII – XVIII с т., якія закранулі і Беларусь, не прынеслі і не маглі прынесці якіх-небудзь здабыткаў. ВОПРОС23:Сацыяльна-эканамічнае становіш ча беларускіх зямель у другой палове XVI-XVIII ст. Напярэдадні Люблінскай уніі на Беларусі пражывала 1 800 тыс. жыхароў, якія па свайму сацыяльна-эканамічнаму станові шчу адносіліся да трох саслоўяў: шляхты, сялян, мяшчан. Шляхецкае саслоўе дзялілася на групоўкі. Найбольш буйнымі былі магнаты. Яны складалі сенат арскае саслоўе і валодалі ў большасцю сялянскіх гаспадарак.Самай шматл ікай была група дробнай шляхты, але ў яе руках былі толькі 28% сялянскіх гас падарак.У сярэдзіне XVI ст. шляхта, як ваенна-служылае саслоўе, пачынае разл агацца знутры: шукала багацця праз рамяство і гандаль. У 1633 г. сейм абвясціў, што не толькі шляхціч, але і яго нашчадкі назаўсёды будуць пазбаўлены шляхецкіх правоў за гандаль ці шы нкарства.Самым шматлікім саслоўем феадальнага грамадства былі сяляне. Аграрная перабудова гаспадаркі была вызначана каралём у 1557 г. Незалежна ад мясцовых асаблівасцей рэформы, яе вынікі ўсюды былі аднолькавыя: заснаванне фальварачнай гаспадаркі, к анчатковае запрыгоньванне сялян, павелічэнне сялянскіх павіннасцей, р ост даходаў дзяржаўнага скарбу і шляхты.У выніку рэформы адбыліся змены ў прававым становішчы сялян. Пасля рэформы сяляне дзеляцца на наступныя катэгорыі: цяглыя, асадныя, сяляне-слугі.У выніку аграрнай рэформы адбыл іся амаль што рэвалюцыйныя змены:1) Была разбурана сялянская абшчына ў Цэ нтральнай і Заходняй Беларусі, дзе пачало ўкараняцца падворнае землека рыстанне;2) змяніліся катэгорыі сялян, іх прававое і эканамічнае станові шча;3) сялянская гаспадарка пачала ўцягвацца ў рыначныя адносіны;З друго й паловы XVII ст. пачынаецца эканамічны заняпад Беларусі. Ён быў выкліканы ў змацненнем феадальнага прыгнёту, разбурэннем гаспадаркі, як у выніку ан тыфеадальнай, нацыянальна-вызваленчай барацьбы, так і знешніх войнаў. Ад наўляць разбураную гаспадарку пачалі з раздачы зямлі сялянам і перавод іх на грашовы і натуральны аброк.З аднаўленнем гаспадаркі вяртаецца пан шчына і павялічваюцца павіннасці.Яшчэ адным саслоўем былі мяшчане – жы хары гарадоў. Саслоўе мяшчан павялічвалася за кошт вольных сялян, уцекач оў і прыгонных.Да першай паловы XVIII ст. магдэбургскае права мелі ўсе буйныя гарады.Саслоўе мяшчан складалася з заможных вярхоў, сярэдняга пласта і б еднаты.Асновай эканамічнага жыцця гарадоў былі рамёствы і гандаль.У той час пачынаюць стварацца ўласныя карпарацыі рамеснікаў – цэхі.Пашыраў ся гандаль як унутраны, так і знешні. Найбольш трывалыя сувязі былі з Расі яй, Польшчай, Левабярэжнай Украінай, Рыгай, з краінамі Заходняй Еўропы.У 1784 г. было завершана будаўніцтва кан ала Агінскага, які злучаў Нёман з Прыпяццю. У 1781 г. пачалося будаўніцтва Днепра-Бугскага канала.Такім чынам, сельская і гарадская гаспадарка Беларусі да сярэдзіны XVIII ст. была ў асноў ным адноўлена. ВОПРОС№24:Политический кризис РП, попытки реформирования. Разделы РП и пр исоединение Бел земель к Российской империи. На фоне эканам i чнага разв i цця еурапейск i х кра i н у XYII - XYIII ст.Рэч Паспал i тая выглядала застылай у летарг i чным сне.Узровень канца XYI ст.застауся вышэйшай адзнакай гаспадарчай i ваеннай магутнасц i кра i ны.Каб рушыць паперад - патрэбны рэформы у грамадств е:пал i тычныя,ваенны я,эканам i чныя.Неаб- ходнасць была i у ка нцынтрацы i улады у р уках манарха-дыктатара.Шляхта ж нежадала паступ i цца сва i м усеуладзем,якое перарастала у разгул анарх ii .Вольны Сойм "дзякуючы" "л i берум вета" стау нед зеяздольным. Такое станов i шча у Рэчы Паспал i тай старанна апекавал i суседз i :Прус i я,Аустрыя i Рас i я. I м было выгадна мець с уседам слабую кра i ну. Але з 60-х гадоу XYIII ст. у Польшчы "РП" пачала праводз i цца i нтэнс i уная рэфармацыйная дзейнасць.Дзякуючы рэформан Тызенгауза на пауночным захадзе Беларус i з'яв i лася значная к олькасць мануфактур,скасоуваецца шэраг прыв i лей шляхты,арган i зуец ца i працуе "адукацыйная камiсiя". У 1764 г. было уведзена абмежаванне на ужытак права "лi берум вета",але ужо гэтыя рэформы прывялi да незадаволенас цi з боку магна тау якiя iмкнулiся як i раней панаваць у краiне. Грамадства аказалася раскол атым на варожыя групоукi,якiя шукалi падтрымкi у больш моцных суседзяу:Расii, Аустрыi,Прусii.З дапамогай апошнiх пачалi стварацца канфедэрацыi "узброенны ея арганiзацыi": у 1767 г.у Слуцку i Тарунi ( Расiя i Прусiя).У адказ на гэта была створана канфедэрацыя у Бары ( Украiна 1768г) Пачалiся межусобныя войны.Расiя для абароны праваслауных увяла 40 тыс.вой ска,якое i разбiла барскiх канфедэратау у 1771 годзе.Пасля гэтых падзей адбыва ецца у 1772 годзе першы падзел Рэчы Паспалiтай.Да Расii адыйшла Усходняя частк а Беларусi з гарадамi Полацк, Вiцебск, Ворша, Магiлеу, Рагачоу,Гомель Але нават гэта трагiчная падзея не астанавiла варагуючыя магнацкiя гру поукi.Выратаваць Рэч Паспалiтую магла толькi цэнтралiзацыя.Такая спроба была зроблена 3 мая 1791 года, падчас прыняцця канстытуцыi Рэчы Паспалiтай пе ршай у Еуропе. Канстатуцыя 3 мая заклала асновы вываду Рэчы Паспалiтай з п алiтычнагу крызiсу i ставiла яе на шлях буржуазнага развiцця. Але час рэфарм авання быу упушчаны.Ды гэтыя мерапрыемствы выклiкалi незадаволенасць у Расii Аустрыi i Прусii.У сярэдзiне мая 1792 года Расiя накiравала у Польшчу 100 тыч. во йска.Пад час баявых дзеянняу войскi Рэчы Паспалiтай панеслi паражэнне Опс ай, Мiрам, Зельвай, Бярэсцем.Рэч Паспалiтая капiтулiравала, канстытуцыя 1791 го да была адменена.А у студзенi 1793 года Прусiя, Аустрыя i Расiя ажыццявiлi другi п адзел Рэчы Паспалiтай.Да Расii адыйшлi землi Беларусi па лiнii Друя-Пiнск.Стала з разумела,што ад канчатковага падзелу Рэчы Паспалiтай можа выратаваць рашучае супрацiуленне аб'яднанага грамадст ва. Паустанне 1794г. на чале з Тадэвушам Касцюшкам давала для гэтага апошнi ш анс.Але атрады Касцюшкi не вытрымалi удары рускiх войск на чале з Суворавым .6 лiстапада 1794 года рускiя войскi занялi Варшаву.Паустанне было разгромлена, чакаць выратавання Рэчы Паспалiтай цяпер не было адкуль. У кастрычнiку 1795 года Расiя,Прусiя, Аустрыя ажыццяуляюць трэцi падзел Рэчы Паспалiтай.Па iм уся тэрыторыя Беларусi была далучана да Расiйскай iмперыi.С яляне,гараджане спакойна успрынялi далучэнне да Расii.Новыя парадкi заусё ды неслi у сябе надзею на лепшую будучыню,на мiрнае жыццё. ВПРОС№25:Развитие образования, литературы и науки в Беларуси в другой пол овине 16-18 ст. Развитие Бел. культуры в 16-18в. проходило в неблагопр иятных условиях находясь в составе РП, Бел. переживала с ней кризис он ощу щался во всех сферах жизни. Сейм 1668 под угрозой изгнания из страны запретил жителям переходить из кат алич.в др.религии. Ко 2-ой половине 18ст. отнгосится распространение идей пр освящения.Просвещение – это антифеодальная буржуазная идиология пери ода становления капитолистических отношений. Идеи просвящения нашли о тражения в философии, лит-ре, искус-е. Самые известные мыслители Бел. Были : Милентий Смотриций- обществ-о-политический и церковный деятель писател ь Обобщением его научного и педогогического труда стала книга «Граммат ика М. Смотрицкого». Афанасий Филиппович – бел. писатель публицист церковный деятель .Самое знаменитое его произ-е «Диариум». Казимир Лыщинский мыслитель атеист и педагог. Написал труд на латыне «О несуществовании бога» первый употребил термин атеист. Георгий Конисский – архиепископ философ и писатель, написал около 80 про из-ий. Бел.лит-ра 16-18 в . становится все более светской и демократии.Самые известн ые произведение того периода – политические сатиры. 1.«Речь Мелешки»авт орство и время написания неизвестно.Автор высмеивает Бел. шляхту, кот-я п еринимает обычаи, гонится за всем неземным.2. «Письмо к Обуховичу» появле ние было вызвано Смоленско-русским командованием. Смолениским горнизо ном командовал Казимир Обухович, ходили слухи что он был подкуплен русс кими эта сатира высмеивает продажность и взяточничество Обуховича. В 16-18 в. Произошли изменения в поэзии , произошло зарождение светской лирики , о собенно любовной . Наиболее известный представитель поэзии Семион Поло цкий – бел. и руск. писатель и просветитель , церковный деятель. Напечатал 2 сборника стихов «Ветроград многоцветный и Рифмологион Произошли изме нения в школьном деле . На бел. открывались православные братсие школы . О ни являлись как центрами образования так и центрами книгопечатания. Одн ой из отличительных особенностей этого периода то что образование было в руках монашеских орденов наибольшее кол-во школ принадлежали ордену и зуитов . Первое такое заведение открылось в Вильне далее оно было переим еновано в изуитскую академию. Во второй пол. 18в. Известный деятель образов ания Польши С. Катарский начал школьное дало (реформа Катарского: в 1773 год у создана образовательная комиссия, которая осуществляла общее руково дство реформой, вводились новые предметы и мн. др.) По этой реформе Ягелонс кий университет в Кракове и главная школа ВКЛ- высшая ступень новой сист емы образования. Среднюю ступень образования сост. окружные школы, они и мели светское направление, изложение религии в них запрещалось. В кач. ни зшей системы образования по реформе предусматривалась открытие проф.у чилищ, что осталось лишь на бумаге. ВОПРОС№26: Архитектура Бел. в другой половине 16-18ст. Изобразительное иск усство, театр, музыка. Ведущим худ-ым направлением 16-18 в. Было БАРОККО наиб олее оно проявился в архитектуре к постройкам такого типа можно отнести Бернардинский и Иезуитский кастелы в Гродно. Черты стиля барокко прису тствовали и в постройках православных храмов (Николаевская церковь в Мо гилеве, монастырский комплекс в Жировичах). В 30-х годах возникает Виленско е барокко. Характерно: легкость, пышность , обилие украшений. Расцвет баро кко связан с деятельностью известного архитектора Глаубица. Его работы : Перестройка Полоцкого Софийского собора, Могилевская Спасская церков ь. В сер. 18 в. в архитектуре Бел. появился стиль РОККОКО. В этом стиле были пос троены дворцы Радзивила в Дятлове. Основой этого стиля – ломанные линии , лепные украшения. 70-80гг. в архитектуре Бел. складывается новый стиль клас сицизм. Ему были свойственны строгие формы, сдержанный декор(гл корпус Г омельского дворцово-паркового ансамбля) . В тесной связи с архитектурой развивалась и ИЗО. В это время на нашей территории существовало неск жив описных школ- Могилевская, Палесская, Гродненская и Слуцко- Минская. Наиб олее распространенное направление в живописи- иконопись (плоскостное и зображение уступало место объемному). Иконы: «Рождение Божьей Матери». Н овые веяния отразились и в светской живописи. Такие картины создавались по заказу магнатов. В17-18 вв. созданы портретные родовые галереи : Тышкевиче й , Сапег, Радивилов . Театр. Особенно быстро развивается школьный театр. Его сущ связано с орд еном иезуитов, где ставились пьесы на исторически-библейские темы. Школь ные пьесы разыгрывались по определенным правилам- не шуметь, не есть, не б олее 3-х часов и т.д. Уникальным явлением искусства 18в. были крепостные теат ры. Деятельность театра активизировала и музыкальная жизнь страны. В св етской музыки 16-18 вв. наиболее характерен был многолосовая песня лирическ ого, поучительного и ли шуточного содержания. Была открыта одна из первы х музыкальных школ. Крепосных детей собирали со всех земель Радивилов, у чили играть на скрипке, флейте и т.д. В Несвиже открыта мастерская муз инст рументов, оркестр Агинского- 106 инструментов. Вторая половина 18в- расцвет д екор-прикладного искусства( посуда Налибокской шкляной мануфаектуры, С луцкие пояса( Ян Мажарски). То несмотря на неблагоприятные условия культ ура продолжала развиваться. ВОПРОС№27:Политика царизма в Белоруссии в конце 18-19 ст. В результате 3-ех разделов РП. к России были присоед енены Бел. земли. На протяжении болього периода времени царизм осуществ ил здесь ряд мер В 1796г. Была проведена террит.-административная реформа ко тор. Предусматривала деление на Губегрни и паветы , в результате были обр азованы 3 губерни: Беларусская губерня с Витебском , Минская с Минском, Лит овская с Литвой. Указом от 23 октября 1772г. Население приводилось к присяге, л юди котор. Отказывались должны были покинуть тер. Рос. Империи им довалос ь 3 месяца для продажи для продажи своей недвижимости . Большинство дворя н чтобы не потерять владения присягали Екатерине . На присоединенных бел . землях была ликвидирована власть крупных феодалов. Они были лишены пра ва иметь свои войска и крепости. Были изданы указы о упорядочении жизни е врейсеого народа на наш. тер. Им запрещалось жить в сельск. местн. И занима ться с\х.. В 1801г. Была проведена еще одна админ.- тер. Реформа . В результате на Бел. образов. 6 губернь: Могилевская, Витебская , Смоленская , Виленская , Мин ская и Гродненская.С целью создания опоры для своей власти на нашей терр. царизмом вводили у нас русское землепользование.Состояние бел.крест.по сле присоединения ухудшилось.Они были переведены на общий тип налогооб ложения кот. существ. по всей имп.ерии , но денежная рента и гос-ые налоги на бел. до 1811г. собирались серебряной монетой . На Бел. была введена рекрутска я повинность. Рекрутами были мужчины от 19 до 35 лет. В 1812г.брали по 8 рекрутов. Н а бел. прекращались действия Магдебурского прав. Основной задачей цариз ма на бел. землях была политика Русификации. После подавление восстание 1820-1821 гг. был закрыт Виленский универс. , а в 1863 -1864 – закрыт горе- горецский сель скохоз. Институт. В 1840 г. была отменен ено действие статута и запрещено употребление в официальном документе название Литва и Беларусь, вместо них- северо-зап. Край . Проводниками русс ификац. Политики били русские учителя : священники и чиновники Большой в оед бел-ой нации нанесла политика нац-го раздела бел в соответствии с вер ой: если православный- русский, католик- поляк. ВОПРОС№28:Общественно-политическое движение на Б в 18-19. Восстания 1794 и 1830-31 гг. Ликвидация гос-венности РП и ВКЛ , события войны ок азали большое влияние на развитие общ мысли Б. 18-19в- период зарождения бел.- нац. освоб. движения – это общественное течение за освобождение бел нро да из-под колониального гнета за нац. возраждение Б. В истории белорусско го нац. движения можно выделить два этапа: 1. 1794 -1863 движение осуществлялось в основных рамках польского нац. освоб. процесса.2. 1863 -1918 г. движение в этот период осознавало бел. интересы и возр аждение бел. гос-ти соц-ой базой нац. освоб. движения была мелкая шляхта ду хавенство . Они мечтали о независимости от Польши, ВКЛ .В 1817г. по инициативе студентов Виленского универс. Адама Мицкевича, Яна Чачоты было организо вано «товарищество филаматов» (любители наук).Позднее от этого товарище ства отделилось товарищество филаретов (любители добродетели). Просуще ствовали недолго и были раскрыты.В ноячбре 1830 г. вВаршаве начинается шляхецкое восстание( толчок – желан ие Ник 1 задушить Бельгийскую революцию), кот охватило всю Польшу. Сущ два лагеря консервативный и демократический .На Бел. и Литве восстание не им ело большого размаха В Вильне был создан центр.комитет.кот. в последстви и оказался малодействительным.Восстание на Б и Литве началось в марте 1831, в кот были втянуты шляхта, мещане, крестьяне и духовенство.Пиком восстан ия стала битва за Вильню 19 июля 1831.Повстанцы потерпели поражение и отступи ли. К концу августа восстание на Бел.было почти полностью подавлено.8 сент ября 1831 русская армия вступила в Варшаву и автономия Польши отменена. В ок тябре 1831 царским правительством был проведен разбор шляхтыэкто не имел э тих документов переводились в однодворцев. Для укрепления русск элемен та в крае переселялись выходцы из России. Поражение восстания репрессии оказали большое влияние на дальнейший ход общ.-пол.движение на Бел. Движе ние все более революционизировалось. Значит роль в движении принадлежи т демократическому тов-ву. Таким образом 1-ая пол.19в. явилась периодом бел.н ац.-освобод.движения.Деятельность членов нац.-освобод. Движения была нап равлена против ассимиляции бел. народа как в колонизацииэтак и русифика ции. После восстания 1830 на Бел. зародилось революц демократич движение- со читание просветительства и революц борьбы. яя ВОПРОС№29:Международные отношения в Европе в пери од Наполеоновских войн. Война 1812г. 12 чэрвеня !812 года 600- тысячная армiя Напалеона без аб"яулення вай ны уступiла у межы Расiйскай iм перыi, на землi Беларусi i Лiтвы.16 чэрве ня была занята Вiльня, 24 чэрвеня - Мiнск. А палячаная беларуская шляхта сустракала французскiя войскi як вызвалiцел яу ад рускiх захопнiкау. Войску Напалеона у межах Лiтвы i Беларусi супрацьстаялi дзве рускiя армii: Пер шая (127 тыс.) - камандуючы Барклай дэ Толлi (штаб у Вiльнi); Другая (45 тыс.) - камандуючы генерал Баграцiён (штаб у Ваукавыску).Пры такiх су адносiнах сiл, разрозненныя рускiя армii не маглi даць генераль ную бiтву Нап алеону. Галоунай задачай рускiх армiй на першым этапе вайны (чэрвень-жнiвен ь 1812 года) было аб"яднанне 1 i 2 рускiх армiй i пазбег нуць разгрома паасобку. Рус кая армiя адступала,ведучы абаронныя баi. Наi- больш значнымi бiтвамi на белар ускай тэрыторыi былi:каля мястэчка Мiр(27- 28 чэрвеня ),каля мястэчка Раманава (2 лiпеня),каля вёскi Салтанаука ( 11 лiпеня), каля мястэчка Астроуна ( 13 лiпеня 1812 год а ). К пачатку жнiуня амаль уся тэрыторыя Беларусi была захоплена войскамi Н апалеона. Адносiны насельнiцтва Беларусi да ваюючых бакоу былi не адназнач нымi. Для сялян i гараджан i руская,i французская улада былi прышлымi,прыгнята льнiцкiмi,чу жымi. I французы, i рускiя прымушалi працаваць на пана,плацiць велiз арныя падаткi,а падчас вайны забiралi апошняе.Але руская улада давала магч ымасць беларускаму селянiну жыць у мiрных умовах.Французы прынеслi вайну.Гэта i аб умовiла стварэнне партычзанскiх атрадау на Беларусi.Для барацьбы з пар ты занамi i забеспячэння армii фуражом Напалеон аставiу на Беларусi 100-ты сячнае войска. Камандзiрамi партызанскiх атрадау на Беларусi у большасцi былi мясц овыя жыхары: Маркау Максiм, Мiронава Фядора, Цiмафееу Iван Тара савiч, Тарас-с елянiн. Шляхта i магнаты Беларусi вiталi прыход французау i паступалi на лужбу у напа леонаускую армiю. ны вiталi акупацыйны рэжым з надзеяй на ад науленне ВКЛ у межах Рэчы Паспалiтай. Сацыяльная палiтыка Напалеона цал кам задавальня ла iх, паколькi французскi iмператар захоувау прыгоннiцкiя парадкi i прывiлеi ш ляхты.Ён абяцау магнатам Беларусi аднауленне iх раней шай дзяржавы. У пача тку кастрычнiка 1812 г.пачалося адступ ленне войск На палеона з Масквы.Французы адступалi у напрамку Ушачы-Лепе ль-Чашнiкi.26 ка стрычнiка рускае войска уступiла у Вiцебск,4 лiстапада вызвалiл i Мiнск,9- Барысау, а 12 лiстапада Магiлёу. 14-15 лiстапада каля вескi Студзенкi, на поу нач ад Барысава,адбылася самая значная бiтва завяршальнага этапа гэтай в айны.Тут загiнула каля 20 тыс. французау. Праз Бяразiну пераправiлася не боль ш 60 тыс войск.24 лiстапда у Смаргонi Напалеон пакiнуу армiю i ад'е хау у Парыж.8 сн ежня руская армiz без бою заняла Гародню.Да Немана дайшло каля 30 тыс.францу зау,што было катастрофай для Напалеона. Вайна 1912 года на Бе ларусi пакiнула спаленыя, разрабаваныя гарады, мя стэчкi,вескi.Холад,голад, хваробы прывялi да масавай пагiбелi людзей.У Мiн ску у 1811 г. налiчвалася 11 тыс чалавек, а у канцы 1812 г. - 3 тыс.480.У 1816 г. колькасць мужчынскага насельнiцтва у параунаннi з 1811 г. скарацi лася на 73 тыс. у Магiлеускай вобласцi, на 37 тыс., у Вiцебскай. Пасяуныя плошчы скарацiлiся напалову.У грашовым вылiчэннi страта Беларусi ад вайны клала 51 млн.882 тыс.615 руб. серабром.Цар,дараваушы здр аду мясцовых паме шчыкау, нiчога не зрабiу для сялан, што змагалiся у партыз анскiх атрадах, або у расiйскiх вайсках.Больш таго,прыгон у беларускiх веск ах пасля вайны 1812 года рэзка узмацнiцнiуся. ВОПРОС№30:Образование, наука и литература конца 18-н ач 19в. Асветніц тва і рамантызм - асноўныя напрамкі развіцця культуры Беларусі канца XVIII - п ершай паловы XIX ст. Перыяд з канца XVIII па 10-я гг. XIX ст. адносіцца да эпохі Асветні цтва ў Беларусі. Ідэйнай асновай дадзенай эпохі сталі працы філосафаў-ас ветнікаў, якія заклікалі да пераўтварэння грамадскага ладу на рацыянал ьных, гэта значыць разумных, пачатках. Яны лічылі, што прычына ўсіх пакут н арода - не-вуцтва Прыкладна з 10-х гг. XIX ст. у культуры Беларусі ўзнікаюць пара сткі новага ідэйнага і мастацкага напрамку - рамантызму. У Заходняй Еўро пе рамантызм узнік раней. Ён адлюстраваў расчараванне тымі вынікамі, які мі скончылася французская буржуазная рэвалюцыя канца XVIII ст. Пераўтварэн не гра-мадства шляхам, прапанаваным філосафамі, не прывяло да стварэння «Царства розуму» на Зямлі. У процівагу асветніцка-му рацыяналізму света погляд эпохі рамантызму прасякнуты сцвярджэннем перавагі духоўнага па чатку над розумам. Пад уплывам асветніцкіх ідэй адукацыя паступова пазб аўлялася царкоўнага ўплыву, пераходзіла ў пад-парадкаванне да дзяржавы і набывала свецкі характар. Гэ-та абумовіла правядзенне ў апошняй трэці XVIII - пачатку XIX ст. шэрагу рэформ у галіне адукацыі Расійскай імперыі. Да гэт ага часу ў Беларусі склалася даволі заблытаная сетка навучальных устан оў, пазбаўленых адзінага кіраўніцтва і не звязаных паміж сабой. У 1802 г. было ўтворана Міністэрства нар однай асветы. Еўрапейская частка Расіі дзялілася на 6 навучальных акруг, кожную з якіх узначальваў прызначаны царом папячыцель. Віцебская, Гродз енская, Мінская, Магілёўская губерні ўвайшлі ў склад Віленскай навучаль най акругі, якую ўзначаліў магнат Адам Чартарыйскі. Навуковым і адмініст рацыйным цэнтрам акругі быў Віленскі універсітэт. У выніку рэформ павял ічылася сетка школ, трывалае месца ў вучэбных планах занялі прыродазнаў чыя дысцыпліны. Станоўчымі вынікамі з'яўляліся адносная даступнасць па чатко-вых навучальных устаноў, адсутнасць абмежаванняў нацыя-нальнага, веравызнальнага і ўзроставага характару, забеспя-чэнне дзяўчынкам пра ва наведваць школу. Важную ролю ў сістэме школьнай адукацыі працягвалі а дыгрываць каталіцкія навучальныя ўстановы У шэрагу мерапрыемстваў, на кіраваных на пашырэнне рускага ўплыву ў краі, было закрыццё ў 1832 г. Віленскага універсітэта і часовая лікві дацыя Віленскай навучальнай акругі (да 1850 г.). У школах у абавязковым парадку ўводзілася навучанне на рускай м ове. Аб'яднанне уніяцкай царквы з праваслаўнай па-и скорыла закрыццё кат аліцкіх манастыроў і іх навучальных устаноў.Адбывалася зараджэнне пра фесіянальнай адукацыі на Бела-русі. У 1840 г. пачала дзейнічаць Горы-Горацкая земляробчая школа. У 1848 г. на яе базе адкрыўся Горы-Горацкі земляробчы і нстытут - першая ў Расіі і адна з першых у Еўропе вышэйшых сельскагаспада рчых навучальных устаноў. Літаратура. Беларуская літаратура першай пал овы XIX ст. адлюстравала перапляценне ідэй Асветніцтва і рамантызму, хаця в ызначальнымі былі рамантычныя прынцыпы. Менавіта рамантычны светапогл яд з яго ўвагай да нацыянальнай культу-ры спрыяў развіццю фалькларыстык і, выкарыстанню ў мастац-кай творчасці народных песень, казак, паданняў, ш то і прывяло да ўзнікнення першых твораў на беларускай мове. Варта адзначыць, што частка ўраджэнцаў Беларусі працава-ла на карысць по льскай культуры. Найбольш вядомай постаццю сярод іх з'яўляецца Адам Міцк евіч. Свае творы ён пісаў на польскай мове, выкарыстоўваючы сюжэты белар ускай гісторыі і фальклору. Ян Баршчэўскі амаль усё сваё жыццё прысвяціў збіранню народнай творчасці. Ён стварыў некалькі вершаў на беларускай м ове і паэму «Рабункі мужыкоў». У сваім галоўным творы «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастыч-ных апавяданнях», напісаным на польскай мове, а ўтар літара-турна перапрацаваў фальклорны матэрыял. Паэт і драматург Ві нцэнт Дунін-Марцінкевіч ажыццявіў пераход ад польскай літаратурнай тр адыцыі да ўласна беларус-кай. ВОПРОС№31:Искус ство Белоруси в 18-19ст. Асветніц тва і рамантызм - асноўныя напрамкі развіцця культуры Беларусі канца XVIII - п ершай паловы XIX ст. Перыяд з канца XVIII па 10-я гг. XIX ст. адносіцца да эпохі Асветні цтва ў Беларусі. Ідэйнай асновай дадзенай эпохі сталі працы філосафаў-ас ветнікаў, якія заклікалі да пераўтварэння грамадскага ладу на рацыянал ьных, гэта значыць разумных, пачатках. Яны лічылі, што прычына ўсіх пакут н арода - не-вуцтваПрыкладна з 10-х гг. XIX ст. у культуры Беларусі ўзнікаюць пара сткі новага ідэйнага і мастацкага напрамку - рамантызму. У Заходняй Еўро пе рамантызм узнік раней. Ён адлюстраваў расчараванне тымі вынікамі, які мі скончылася французская буржуазная рэвалюцыя канца XVIII ст. Пераўтварэн не гра-мадства шляхам, прапанаваным філосафамі, не прывяло да стварэння «Царства розуму» на Зямлі. У процівагу асветніцка-му рацыяналізму света погляд эпохі рамантызму прасякнуты сцвярджэннем перавагі духоўнага па чатку над розумам Выяўленчае мастацтва. У выяўленчым мастацтве Беларус і канца XVIII -першай паловы XIX ст. наглядалася ўзаема-дзеянне дзвюх плыняў - кл асіцызму і рамантызму. Класіцызм быў афіцыйным стылем, якога прытрымлів алася Пецярбургская акадэмія мастацтваў. Аднак у выяўленчае мастацтва прані-каюць і элементы рамантызму.Перапляценне рысаў класіцызму і рама нтызму наглядаецца ў творчасці беларускага мастака Іосіфа Аляшкевіча. Мастак жыў у Пецярбургу, аднак часта прыязджаў у Беларусь. Тут ён стварыў шэраг партрэтаў. Некаторыя з іх выкананы ў стылі класіцызму (партрэт А. Ча ртарыйскага). Асобныя творы Аляш-кевіча адлюстравалі рамантычныя павев ы. Валенцій Ваньк овіч увайшоў у гісторыю беларускага жыва-пісу як прадстаўнік рамантызм у. Майстэрня Ваньковіча ў Мін-ску была цэнтрам, вакол якога групаваліся л епшыя мастацкія сілы горада. Мастак стварыў шэраг іх партрэтаў у стылі р аман-тызму. Палатно Ваньковіча «Міцкевіч на скале Аюдаг» з'яў-ляецца тып овым прыкладам рамантычнага партрэта. Мастак Ян Дамель пакінуў значны с лед амаль ва ўсіх жан-рах выяўленчага мастацтва. Найбольш вядомы ён як ма йстар гістарычнага жанра. Ян Дамель добра ведаў айчынную і антыч-ную гіс торыю Мастак стварыў такія карціны, як «Смерць князя Панятоўскага», «Сме рць Глін-скага ў няволі», «Вызваленне Т. Касцюшкі з цямніцы», «Адступ-ленн е французаў праз Вільню ў 1812 г.» і інш Аўтарам класічных твораў беларускага жывапісу з'яўляецца Іван Хруцкі. З а нацюрморт «Кветкі і садавіна» ён атрымаў званне акадэміка. Хруцкі напі саў шмат нацюрмортаў, пейзажаў і партрэтаў. 3 эпохай А светніцтва звязана ўсталяванне сты-лю класіцызму ў архітэктуры. Архітэ ктары паступова адмаўля-ліся ад празмернай складанасці і заблытанасці архітэктурных форм, характэрных для стыляў барока і ракако. У архітэктур -ных кампазіцыях пачалі выкарыстоўвацца выразныя геамет-рычныя формы. Н абывалі распаўсюджанне антычная ордэрная сістэма і простыя дэкаратыўн ыя ўпрыгожванні. Станаўленне класіцызму найперш было звязана з інтэнсі ў-ным развіццём горадабудаўніцтва. У беларускіх гарадах пача-лі з'яўляцц а новыя тыпы жылых і грамадскіх будынкаў (канцылярый, бальніц, гімназій), я кія вылучаліся на фоне сярэд-невяковай забудовы сваімі правільнымі абр ысамі. Упершыню горадабудаўніцтва стала разглядацца як адзіная прасто равая сістэма, спланаваная на рацыянальных пачатках. Горадабу-даўніцтв а станавілася дзяржаўнай справай. У першай палове XIX ст. былі распрацаваны планы забудовы звыш 40 беларускіх гарадоў. Найбольш значная з культавых пабудоў эпохі класіцызму ў Беларусі - Петра паўлаўскі сабор у Гомелі, створаны ў 1809- 1819 гг. Ён сведчанне таго, што ідэі кла сіцызму атрымалі пера-вагу над тымі традыцыямі будаўніцтва праваслаўн ых храмаў, якія дагэтуль існавалі на працягу стагоддзяў. Выкарыстанне ты повых прыёмаў класіцызму пры будаўніцтве сабора ў Гомелі дазволіла ств арыць велічную прынцыпова новую архітэктурную пабудову. Яскравае адлю страванне класіцызм знайшоў у палацава-сядзібнай архітэктуры. Дыяпазо н палацава-сядзібнага будаў-ніцтва быў вельмі шырокі - ад невялікіх сядз іб дробнай шляхты да манументальных пабудоў буйных магнатаў. Сярод выда тных помнікаў беларускага класіцызму вылучаюцца Го-мельскі, Жыліцкі (Кд раўскі раён), Сноўскі (Нясвіжскі раён) палацы. Пры гэтых збудаваннях звыча йна ствараліся паркі ў стылі рамантызму, аздобленыя штучнымі гротамі, ка скадамі, руінамі. Класіцызм панаваў у архітэктуры Беларусі да сярэдзіны XIX ст. Альтэрнатыв ай класіцызму выступаў рамантызм, які праявіўся пераважна ў пейзажна-па ркавым мастацтве. ВОПРОС№32:Пром ышленный переворот в странах Зап Европы. Отмена крепостного права.Буржу азные реформы 1860-1880г. Дзве галоўныя прычыны абумовiлi адмену прыгоннага п рава ў Расii: iснаванне прыгоннiцтва стрымлiвала эканамiчнае развiцце дзярж авы; узрастанне антыпрыгоннiцкага руху, перш за ўсе сярод сялянства, пагр ажала моцным сацыяльным выбухам. Стала вiдавочна, што прыгоннiцкая сiстэм а гаспадаркi значна праiграе капiталiстычнай.Ва ўрадавых колах у рэшце рэш т зразумелi, што час адмены прыгоннага права наспеў. Рэформу вырашана был о пачаць з заходнiх губерняў.19 лютага 1861 г . Аляксандр II зацвердзiў заканадаўчыя акты, якiя тычылiся адмены прыгон нага права i звярнўся да народа з “Манiфестам”. У адпаведнасцi з “Манiфеста м” селянiн адразу атрымлiваў асабiстую свабоду i шэраг грамадзянскiх право ў.Для непасрэднага правядзення рэформы на месцах стваралiся спецыяльны я органы – павятовыя мiравыя з’ езды i губернскiя па сялянскiх справах уст ановы.Калi да рэформы ў селянiна зямлi было звыш вышэйшай нормы, то памешчы к меў права адрэзаць лiшак на сваю карысць. Свой палявы надзел зямлi сяляне павiнны былi выкупiць ва ўласнасць. У вынiку сяляне станавiлiся даўжнiкамi дз яржавы i на працягу 49 гадоў павiнны былi выплочваць выкупныя плацяжы разам з працэнтамi за пазыку. Паўстанняе 1863– 1864гг. прымусiла ўрад унеслi iстотныя з мены ў ажыццяўленне сялянскай рэформы на Беларусi. Тут уводзiўся абавязк овы выкуп сялянскiх надзелаў; спынялася часоваабавязанае становiшча сял ян, яны станавiлiся ўласнiкамi; выкупныя плацяжы знiжалiся; былi створаны павя товыя паверачныя камiсii для праверкi i выпраўлення ўстаўных грамат; у адпа веднасцi з законам 1867 г. дзяржаўныя с яляне на Беларусi пераводзiлiся з аброку на выкуп i станавiлiся ўладальнiкамi сваiх надзелаў. Рэформа 1861 г. Лiквiдавала прыгоннае п рава. Аднак гэтага было не дастаткова. Расii былi патрэбны iншыя рэформы дзя ржаўна-палiтычнага ладу. У 60– 70-я гады ўрад шэраг пастаноў аб правядзеннi рэ форм: земскай, судовай, гарадской, ваеннай, у галiне народнай адукацыi i друк у. Самай радыкальнай была судовая рэформа (20 лiстапада 1864 г.). Былi абвешчаны нязменнасць суддзяў, незалежн асць суда ад адмiнiстрацыi, вусны характар, спаборнасць i галоснасць судова га працэсу. Пры разглядзе крымiнальных спраў прадугледжваўся ўдзел у суд овым працэсе прысяжных засядацеляў, ствараўся iнстытут адвакатаў. На Бел арусi судовая рэформа пачалася толькi ў 1872 г. з увядзення мiравых судоў.Земская рэформа, прынятая 1 студзеня 1864 г., прадугледжвала стварэнне ў пав етах i губернях выбарных устаноў для кiраўнiцтва мясцовай гаспадаркай, на роднай асветай, медыцынскiм абслугоўваннем насельнiцтва i iншымi справамi н епалiтычнага характару. На Беларусi была праведзена гарадская рэформа (п рынята ў 1870, а пачалася ў 1875). Яна абвяшчала прынцып усесаслоўнасцi пры выбар ах органаў гарадскога самакiравання. Права выбіраць і быць абранымі ў га радскую думу атрымалі толькі тыя, хто плаціў гарадскія падаткі.Рэфармав анне армii ў Расii пачалося ў 1862 г., калi б ылi ўтвораны 15 ваенных акруг i скарочаны тэрмiн службы да 7– 8 гадоў. У 1874 г. з была увядзена усеагульная воi нская павiннасць.Буржуазны характар насiлi школьная ( 1864 г.) i цэнзурная( 1865 г.) рэформы. Школа абвяшчалася ўсесаслоўнай. Новы цэнзурны статут зн ачна пашыраў магцымасцi друку. ВОПР ОС№33: Особенности развития экономики Б после отмены крепостного права в о второй половине 19 в. После отм ены крепосного права основой экономики Бел.с/х.Капитализм в с/х развивал ся благодаря росту промышленностиэгородов.Особенностью развития с/х 80-90 в нашего края явл-сь специализация на техн.культурах(лен).Развитие капит ализма в деревне вело к расширению крестьянства.С одной стороны росло ко л-во бедных безземельных.Богатые крестьяне вели свое хоз-во при помощи н аемной силы производя продукцию земледелия и животноводства.Во 2-ой пол.19 в пром-ть Бел. развивается в направлении переработки местного и с/х сырья. Так в 1860 на Бел. насчитывалось140 мануфактурэ,76 фабрик и заводов и 20тыс.ремесл еных мастерских.К к 19в. кол-во фабрик и заводов достигает 1137. Спичичная фабр ика в Борисове , табачная в Гродно. Особенностью было иностранное влияни е капитала в крае . К концу 19в. происходит снижение кол-во дворян среди пром ышленников и растет число купцов и мещан среди них. В Городах Беларуси пр оживало 655 тыс. человек около 500 тыс. в местечках .Процессы градообразовани я быстрее всего шли в центре и на западе Бел., что было связано в ж/д строите льством, тесными связями этих территорий с общероссийским и иностранны ми рынками. Происходит изменение и в торговле края . Основным сословием я вилось купечество . В это время изменяется структура торговли, теряют св ое значение кирмаши, активизируется торговля в магазинах и лавках. Отмен а крепостного права повлекла за собой , более быстрое развитие с/х края. Сп особствовала осуществлению земской, судебной, школьной, военной реформ е городского самоуправления; более быстрому развитию капитолизма в с/х и промышленности края. На Беларусi памешчыцкае землеўладанне не толькi пераважала, але i мела выр азны латыфундыяльны характар. Буйныя памешчыкi валодалi дзесяткамi i сотн ямi тычяч дзесяцiн зямлi, а сялянскiя надзелы былi значна меншымi.Пераход да к апiталiстычнага земляробства на Беларусi адбываўся паступова. На змену п рыгоннiцтву спачатку прыйшла змешаная сiстэма гаспадаркi.Пасля рэформы 1861 г. сельская гаспадарка Беларусi ўс е шырэй уцягвалася ў рыначныя сувязi. Шмат памешчыцкiх гаспадарак перайш ло на капiталiстычны шлях развiцця. Разам з тым, многiя памешчыкi самi не вялi г аспадарку i сдавалi зямлю ў арэнду.У першыя два дзесяцiгоддзi пасля рэформы важнейшай галiной гандлёвага земляробства заставалася вытворчасць зб ожжа. Аднак у вынiку сусветнага аграрнага крызiсу 80– 90-х гг. цэны на яго рэзк а панiзiлiся. Гэта прымусiла беларускiх памешчыкаў пераходзiць на вытворчас ць такiх прадуктаў, якiя давалi большы прыбытак. У 90-я гг. галоўнай спецыялiза ванай галiной у сельскай гаспадарцы Беларусi стала малочная жывёлагадоў ля. Спецыялiзацыя памешчыцкай гаспадаркi праявiлася ў пашырэннi вытворча сцi тэхнiчных культур. Сярод iх першае месца займала бульба. Значнае месца ў канцы ХIХ ст. у беларускiх губернях займала прамысловае садаўнiцтва i ага роднiцтва.Прамысловасць Беларусi развiвалася ў цеснай сувязi з агульнара сiйскай, але мела i свае асаблiвасцi. У прамысловасцi Беларусi iшоў працэс пер аходу ад ручной працы да машыннай. Рамяство i мануфактуру паступова выця сняе капiталiстычная фабрыка.Значна адставала Беларусь ад Расii па ўзроўн ю канцэнтрацыi вытворчасцi. Дробныя прадпрыемствы складалi на Беларусi ас ноуную частку усiх фабрык i заводаў. Значнае развiцце на Беларусi атрымалi з апалкавая i папярова-кардонная вытворчасць.Вельмi шмат было на Беларусi п радпрыемстваў, звязаных з перапрацоўкай сельскагаспадарчай сыравiны. Iс навалi таксама кафляныя i шклозаводы.Значнаму павелiчэнню тэмпаў развiцц я прамысловасцi Беларусi спрыяла стварэнне густой сеткi чыгуначных дарог .Важную ролю ў эканомiцы Беларусi адыграваў рачны транспарт. ВОПР ОС№34:Восстание 1863-1864гг на Б, его итоги и значение. З часоў падзелу Рэчы Паспалітай польскі патрыятычны рух не даваў спакою расійскім уладам. Польскі патрыятычны лагер падзяліўся на дэмакратаў, я кія выступалі за паўстанне, і лібералаў – прыхільнікаў мірных сродкаў б арацьбы.Тыя, хто быў за паўстанне, атрымалi назву “чырвоныя”. Яны падзялялi ся на правых i левых. Першыя рабiлi стаўку на шляхту i асцерагалiся шырокага с ялянскага руху.Яны прадугледжвалi надзяленне сялян зямлёй за кошт яе час тковай канфiскацыi ў памешчыкаў пры абавязковай грашовай кампенсацыi. Ле выя разлiчвалi на сялянскую рэвалюцыю.Працiўнiкаў паўстання называлi “бел ымi”. Гэта былі пераважна памешчыкi, сярэдняя буржуазiя, частка iнтэлiгенцыi. Гэтыя палiтычныя плынi сфарміраваліся і iснавалi не толькi ў Польшчы, але i на тэрыторыi Беларусi i Лiтвы.Восенню 1861 г . у Варшаве з разнастайных рэвалюцыйных груповак быў арганiзаваны паўста нцкi гарадскi камiтэт.“Левых” ў Беларусi ўзначальваў Канстанцiн Калiноўск i (1838– 1864). Ён паходзiў з сям’ i збяднелага шляхцiца Гродзенскай губернi, скончы ў Пецярбургскi ўнiверсiтэт. Вярнуўшыся ў 1861 г. на радзiму, К. Каліноўскі стварыў у Гродне нелегальную рэвалюцыйн ую арганiзацыю з разначыннай iнтэлiгенцыi. Выдаў 7 нумароў падпольнай рэвал юцыйнай газеты на беларускай мове “Мужыцкая праўда”.Была выкладзена пр аграма паўстання: Польшча абвяшчалася незалежнай краiнай з роўнымi права мi ўсiх яе грамадзян перад законам, дазвалялася дзейнасць ўнiяцкай царквы, планавалася перадаць сялянам iх зямельныя надзелы ў поўнае ўладанне, а п амешчыкам выплацiць кампенсацыю з дзяржаўнай казны.У студзенi– лютым 1863 г. ў Беларусi з’ явiлiся першыя паўс танцкiя атрады, якiя прыйшлi з Польшчы. Найбольш актыўна паўстанцы дзейнiча лi ў Гродзенскай губернi, дзе ваяводскiм камiсарам быў К. Калiноўскi.Паўстанн е 1863– 1864 гг. адбывалася ва ўмовах правядзення аграрнай рэформы ў Расii.Поспе ху ў барацьбе з паўстаннем расійскiя ўлады дасягнулi не толькi дзякуючы ва йсковай сiле.У чэрвенi 1863 г. ў Вiльню вя рнуўся К. Калiноўскi, а ў лiпенi ён стаў старшынёй Вiленскага аддзела. Да канц а лета ў руках К. Калiноўскага сканцэнтравалася ўсё кiраўнiцтва паўстанцкi мi атрадамi на тэрыторыi Лiтвы i Беларусi. Аднак выратаваць паўстанне ўжо не у далося. ВОПРОС№35: Фарміраванне бел. нацыі. Адрадж энне бел. мовы і літаратуры. Дэмакратычны і нацыянальна-вызваленчы рух н а Б. у другой палове 19 = пачатку 20 стст. Пасля падаўлення паўстання 1863– 1864 гг. на Беларусi адбыўся рэзкi спад сялянс кiх выступленняў i на працягу наступных 40 год сялянскi рух нiколi не дасягаў таго ўзроўню.Арганiзаваны рэвалюцыйны рух на Беларусi пачаў адраджацца т олькi ў сярэдзiне 70-х гг.З самага пачатку ў народнiцтве iснавалi дзве плынi – р эвалюцыйная i рэфарматарская. Прадстаўнiкi першай асноўным сродкам дасяг нення сваiх мэт лiчылi сялянскую рэвалюцыю. Памяркоўныя народнiкi хацелi пе райсцi да сацыялiзму шляхам паступовага рэфармавання iснуючага ладу Расii. Народнiцкi рух на Беларусi быў iдэйна i арганiзацыйна звязаны з агульнарасiй скiм.Тым не меньш, выступленняў рабочых на Беларусi было ня шмат. Толькi ў 90-я гады назiраецца ўздым барацьбы. Паступова рабочы рух набывае ўсе большую арганiзаванасць i ў канцы ХIХ ст. вылучаецца ў самастойную плынь.У дугой па лове 80-х – пачатку 90-х гг. у некаторых гарадах Беларусi былi арганiзаваны гур ткi, у якiх вывучалiся працы К. Маркса, Ф. Энгельса i iх паслядоўнiкаў.Аднак ужо з сярэдзіны 90-х гадоў у сацыял-дэмакратычным руху Расіі адбываюцца значн ыя змены. Пачынаецца пераход ад вузкай гуртковай прапаганды марксізму д а масавай эканамічнай і палітычнай агітацыі. ВОПРОС№36:Образование, наука и литература на Б в др пол 19 в. ВОПРОС№37:Архитектура , ИЗО,театр и музыка во второй половине 19 в. ВОПРОС№38:Основные тенденции развития экономикиЕвропы в нач 20 в. Соц-эк со стояние бел губерний в 1900-1914гг.Столыпинская аграрная реформа. Экономик а Бел. в это время была одной из частей народного хоз-ва России и развивало сь по общим с Россией эконом. законам. К началу 20 века она проходила стадию капитализма. В это время идет поцесс концентрирования производства , поя вл. фабрики и заводы. Строит-во новых предприятий и их техническое переоб орудование были характерны для предприятий деревообрабатывающей, кирп ичной, стекольной промышл-ти. Ведущая – пищевая. В промышленности Бел в э то время существовали монополитич. объединения. Так, в 1905 в Минске образов ан комитет спичечных фабрик западного края. Одновременно проходит процесс концентрации капиталла. Особенностью кр ая было то, что капиталл был местным, и приимущественно еврейским.С 1900 по 1913 характерной особенностью госуд-го бюджета белоруса преобладала доходн ая часть над расходной. Самые крупные доходы в бюджете: 50% - железная дорога ; 24% - госуд-ные вино-водочные монополии. Широкая транспортная система, выгодное географическое положение спосо бствовало росту внешней и внутренней торговли. В этот период вывозилось : лес, лен, скот, масло, деготь, спирт, смола. Ввозилось : машины, оборудование , уголь, соль, хлеб. Достаток населения Бел. 1913 : фунт житного хлеба-1 копейка, фунт говядины-15 коп , нанять дешевую квартиру-5 руб в месяц, сапоги-3 руб. Зарплата простого рабо чего- 35 руб Зарплата машиниста паровоза- 80 руб. Зарплата учителя приходного училища - 125 руб. Т.о. экономическое развитие Б в нач 20 века, шло достаточно быстрыми темпам и, хотя Бел продолжала оставаться аграрным районом России. .Iнiцыятарам i галоуным выканауцам рэформы у е/с высту пiу П.А.Сталыпiн, якi усв ядомiу неабходнасць ломкi сярэднявяковых форм уладяння зямлей з мэтай ра счысцiць для капiталiстычнага развiцця. Мэты рэформы: 1. разбiць адзiны аг ульнасялянскi фронт супраць памешчыкау; 2. раскалоць веску,паскорыць працэс стварэння класа сельскай буржуазii; 3. забяспечыць умовы шпаркага развiцця эканомiкi краiны. Сродкамi вырашэ ння гэтых мэт,на думку Сталыпiна былi: 1. разбурэнне сяля нскай абшчыны; 2. насаджэнне хута роу i перасяленне "лiшняга" з еурапейскай часткi Расii сялянства у Сiбiр i на Дал екi Усход; 3. пераход ад прускай да амерыканскай (фермерскай) мадэлi землекарыстан ня . Першапачатковым,зыходным этапам рэформы,неабходным для станаулення пр ы ватнай сялянскай зямельнай уласнасцi з'яулялася разбурэнне сялянскай аб шчыны.Указ ад 9 лiстапада 1906 года дазваляу кожнауму гаспадару выйсцi з аб шчыны i замацаваць у асабiстую уласнасць сваю надзельную зямлю. На рэа лiз ацыю рэформы на Беларусi пэуны адбiтак наклау велiкадзяржауны накiру нак п алiтыкi царызму,якi праявiуся па насаджэнню на Беларусi рускага зем леулад ання.Толькi у Гродзенскай губернii за 1905-1912 гг. рускiя пасялен цы купiлi амаль 28 т ыс. дзесяцiн зямлi.На Беларусi быу створаны спецыяль ны фонд для рускiх пера сяленцау.На Беларусi,больш чым дзе,шпарка прапаган давалася у друку хута рская гаспадарка,стваралiся паказальныя хутары, якiя забяспечвалiся сарт авым насеннем,пародзiстай жывелай, навейшым iнвентаром i машынамi.У Вiленск ай губернii да 1913 года было арганiзавана 387 пака зальных гаспадарак,з зямельн ай плошчай у 5,6 тыс. здесяцiн.З мэтай iнтэн сiфiкацыi с/г, павышэння культуры зе мляробства i жывелаводства, прымалiся меры па узмацненню агранамiчнай i ве тэрынарнай службы. Арганiзоувывалiся пункты продажу i пракату удасканале ных с/г машын i прылад. Вынiкi рэформы: За 10 год ажыццяулення рэформы у 5-цi заходнiх губернiях было створана 12,8 тыс.х утароу,якiя занялi плошчу каля 1,4 млн. За 1904-1914 гг. з пяцi зах однiх губерняу перасялiлiся 368,4 тыс.чала век,з iх каля 70% - у 1907-1909 гг.Пiк перасяленц ау (102,5 тыс.) прыйшоу ся на 1909 год.Але сутыкнуушыся з вялiкiмi цяжкасцямi частка п ерасяленцау вярнулася у Беларусь. .К 1914 году колькасц ь па рабкау на Беларусi склала 200 тыс чалавек. Сталыпiнская рэф орма стымулявала спецыалiзацыю у с/г Беларусi.К 1914 г Беларусь стала адным з буйнейшых раенау вырошчвання буль бы (17,2% ад усей плошчы пад бульбай у еурапейскай Расii), узраслi пасевы льну i зб ожжавых культур. Напярэднi першай сусветнай вайны бедната складала каля 70%, сяляне-се раднякi - 10-11% усяго сялянства .Сталыпiнская аграрная рэформа iст отна паскорыла працэс сацыяльна-класавай дыферэнцыяцыi сялянства. ВОПРОС№39:Общественно-политическая жизнь РИ в нач 20 ст . Революционные соб ытия 1905-1907 гг на Бел. Канец XIX – пачатак XX ст. – час стварэння і с танаўлення палітычных партый. У другой палове 90-х гг. сярод сацыял-дэмакра таў шматнацыянальных заходнiх губерняў пераважала тэндэнцыя да стварэ ння рабочых арганiзацый па нацыянальнай прыкмеце. У Расii ствараюцца буйн ыя гарадскiя i рэгiянальныя сацыял-дэмакратычныя арганiзацыi. Усё гэта выкл iкала неабходнасць аб’ яднання сацыял-дэмакратаў у адзiную партыю. Iнiцыя тарам аб’ яднальнага працэсу стаў пецярбургскi “Саюз барацьбы за вызва ленне рабочага класа”. У 1898 г. у Мiнску прайшоў з’ езд, якi прыняў рашэнне аб аб’ яднаннi прадстаўленых на iм арга нiзацый у РСДРП i выбраў ЦК партыi.Летам 1903 г. за мяжой адбыўся ІІ з’ езд РСДРП. Ён прыняў праграму у якой абвяшчал ася пралетарская рэвалюцыя, заваяванне дыктатуры пралетарыяту і пабуд ова сацыялізму. Адбыўся раскол РСДРП. Рэвалюцыйную частку расійскіх сац ыял-дэмакратаў пачалі называць бальшавікамі, а прыхільнікаў рэфармісц кага накірунку – меншавікамі.У 1902 г . прыхiльнiкi iдэй народнiцтва стварылi Партыю сацыялiстаў-рэвалюцыянераў (э сэраў). Эсэры мелі на мэце звяржэнне самадзяржаўя, знiшчэнне памешчыцкаг а землеўладання i ўстанаўленне ў Расii федэратыўнай дэмакратычнай рэспуб лiкi.На рубяжы XIX– ХХ стст. з агульнадэмакратычнага руху вылучаецца белару ская нацыянальная плынь. У канцы 1902 – пачатку 1903 гг. аформiлася Беларуская р эвалюцыйная грамада (БРГ). На сваiм I з’ ездзе ў 1903 г. БРГ прыняла праграму, дзе называла сябе сацыяльна-палiтыч най арганiзацыяй беларускага працоўнага народа. Тэарэтычныя погляды БР Г спалучалi iдэi рэвалюцыйнага дэмакратызму i народнiцтва. Партыя выступал а за звяржэнне самадзяржаўя, знiшчэнне капiталiзму i ўсталяванне дэмакрат ычнага ладу, прызнавала правы народаў Расii на аўтаномiю. Рэвалюцыя 1905-1907 гг. На Беларусі. У пачатку ХХ ст. у Расii склалася рэвалюцыйная сiтуацы я. Эканамiчны крызiс 1900– 1903 гг. i руска-японская вайна 1904– 1905 гг. садзейнiчалi абв астрэнню ўсiх супярэчнасцей. Рэвалюцыйны выбух у Расii стаў непазбежным.У палiтычнай барацьбе вылучаюцца тры лагеры: урадавы, лiберальна-буржуазны i дэмакратычны. Кожны з iх меў свае мэты i задачы. Урадавы лагер iмкнулся зах аваць самадзяржаўе i не дапусцiць карэнных змен у дзяржаўна-палiтычным ла дзе Расii. Лiбералы марылi аб палiтычных свабодах, жадалi лiквiдаваць перажытк i феадалізму. Агульнай мэтай дэмакратау было знiшчэнне ўсiх рэшткаў феада лізму, у тым лiку i памешчыцкага землеўладання, звяржэнне самадзяржаўя i ўс таляванне дэмакратычнай рэспублiкi.9 студзеня 1905 г. у Пецярбургу было растраляна мiрнае шэсце рабочых, якiя накi роўвалiся да цара з просьбай палепшыць становiшча народа. Гэтая падзея вы клiкала магутную хвалю пратэсту.У лютым – сакавiку колькасць палiтычных выступленняў рэзка зменшылася, але адбылося значнае павелічэнне экана мiчных забастовак.Вясною 1905 г., як сле дства ўздзеяння рабочага руху, на Беларусi разгарнуўся масавы рэвалюцый ны рух сялянства.Восенню 1905 г. шматлi кiя агульнагарадскiя стачкi злiлiся ва Усерасiйскую палiтычную стачку. Ва ўс ёй Расii баставала звыш двух мiльёнаў чалавек.18 кастрычнiка ў Мiнску на плошч ы адбыўся мiтынг, у якiм удзельнiчалi каля 20 тыс. чалавек. Каб разагнаць мiтынг уючых, губернатар Курлаў загадаў прымянiць зброю.У снежнi 1905 г. палiтычная барацьба пралетарыяту Расii працяг валася. У Маскве яна перарасла ва ўзброенае паўстанне. Забастоўка ахапiл а большасць чыгуначных вузлоў Беларусi. У апошнія месяцы 1905 г. зноў узрос сялянскi рух.Аднак збiць рэвалюцыйн ую хвалю ўладам ўсё ж такi ўдалося. У пэўнай ступенi гэтаму спрыяў Манiфест 17 кастрычнiка.Пасля снежаньскiх падзей 1905 г. рэвалюцыйны рух паступова iдзе на спад. ВОПРОС№40:Первая мировая война и Б. Лютауская рэвалюция1917г. Расійскія войскі, церпячы паражэнне за па ражэннем у Польшчы, у ліпені 1915 г. зда лі Варшаву. Фронт імкліва набліжаўся да Беларусі. У пачатку верасня 1915 г. расійская армія пакінула Вільн ю, Гродна, Ліду, Брэст і іншыя гарады Заходняй Беларусі. У кастрычніку 1915 г. фронт стабілізаваўся на лініі Д звінск– Паставы– Баранавічы– Пінск. Значная частка тэрыторыі Белару сі апынулася пад германскай акупацыяй.У сувязі з наступленнем германск іх войск на ўсход рушыў вялікі паток бежанцаў з Польшчы, Літвы і заходніх паветаў БеларусіНа захопленай Гегманіяй тэрыторыі Беларусі ўводзіліс я розныя ваенныя павіннасці. На абаронныя работы прыцягвалася ўсё насел ьніцтва прыфрантавой паласы. Пачаліся масавыя рэквізіцыі жывёлы, праду ктаў харчавання і фуражу.Рэквізіцыі і прымусовыя работы на патрэбу фрон ту праводзілі і германскія ўлады. Акупанты сілаю забіралі ў сялян коней, кароў, іншую хатнюю жывёлу, прадукты, фураж, адзенне, абутак, прымушалі вык онваць розныя павіннасці.У выключна цяжкім становішчы апынулася сельс кая гаспадарка Беларусі. Больш як палова ўсіх працаздольных мужчын бела рускай вёскі была мабілізавана і адпраўлена на фронт.З-за моцнага заняпа ду сельскай гаспадаркі амаль перасталі паступаць на рынак прадметы пер шай неабходнасці, што выклікала рост дарагоўлі, зніжэнне жыццёвага ўзро ўню народа.Пачынаючы з 1915 г., на Белар усі назіраецца нарастанне рабочага руху. У 1916 г. стачачны рух ахапіў 11 населеных пунктаў Беларусі. Асноўны м патрабаваннем стачачнікаў з’ яўлялася павышэнне заработнай платы. А днак трэба адзначыць, што стачкі на Беларусі ў гэты час адбываліся разро знена, і, як правіла, у іх удзельнічала толькі частка рабочых. Масавага раб очага руху не было.Своеасаблівую форму на Беларусі ў гады вайны набыў ся лянскі рух – разгром памешчыцкіх маёнткаў, харчовых магазінаў і лавак.З начна ўзраслі сялянскія хваляванні ў 1915 г. У сувязі з перанясеннем баявых дзеянняў на тэрыторыю Беларусі і р остам рэквізіцый сярод сялян. Аднак у 1916– 1917 гг. іх колькасць значна зменшы лася.Ваенныя паражэнні расійскай арміі ў кампаніі 1915 г., няўдачы баявых дзеянняў у 1916 г., велізарныя людскія страты выклікалі нездав оленасць салдат. У войсках успыхнулі хваляванні, звязаныя з дрэнным забе спячэннем прадуктамі харчавання і абмундзіраваннем, недахопам зброі і боепрыпасаў. Расло дэзерцірства.22 кастрычніка 1916 г. адбылося паўстанне салдат, казакоў і матросаў на размерк авальным пункце ў Гомелі. Паўстанне ўспыхнула ў сувязі з арыштам аднаго з казакоў. Паустанцы былі жорстка пакараны. Але спыніць працэс разлажэнн я арміі ўжо было нельга, яна паступова станавілася небаяздольнай. Лютаўская рэвалюцыя 1917 г. Бел нац рух. У г ады вайны адбыліся значныя змены ў. На захопленай Германіяй тэрыторыі вя домыя беларускія дзеячы выступілі з ідэяй стварэння канфедэрацыі ў фор ме Вялікага княства.Аднак утварыць канфедэрацыю не ўдалося. Германскі ў рад не быў зацікаўлены ў такой дзяржаве.У пачатку 1916 г. у германскім загадзе аб школах акупіраванага краю абв ясшчалася беларускую мову раўнапраўнай з польскай, літоўскай і яўрэйск ай мовамі. Нягледзячы на супрацьдзеянне польскіх памешчыкаў і ксяндзоў, беларускі нацыяналшьны рух значна ажывіўся.Паступова галоўнымі цэнтра мі беларускага нацыянальнага руху становяцца Петраград, Масква і іншыя гарады Расіі. З явілася некалькі рэвалюцыйных газет.Але цэнзары недазво лілі доуга існавацьім.Далейшае развіццё беларускага нацыянальнага рух у стала магчымым толькі ў выніку перамогі Лютаўскай рэвалюцыі.Лютаўска я рэвалюцыя – з’ ява сусветна-гістарычнага значэння. З аднаго боку, яна падвяла рысу пад шматвяковай гісторыяй расійскай манархіі, а з другога – адкрыла шлях да дэмакратычнага развіцця Расіі. Па свайму характару рэ валюцыя была буржуазна-дэмакратычнай. Але ў адрозненне ад рэвалюцыі 1905– 1907 гг. яна перамагла. Галоўная яе задача – звяржэнне самадзяржаўя – была выканана. Пасля перамогі паўстання па ўсёй краіне пачалі стварацца Саве ты, якія і сталі органамі ўлады. Большасць у Саветах склалі меншавікі і эс эры.У краіне ўстанавілася двоеўладдзе.Звесткі аб перамозе рэвалюцыі ў П етраградзе прыйшлі ў Беларусь 1– 4 сакавіка 1917 г. Рабочыя, сяляне, салдаты віталі пралетарыят Петраграда і выказалі намер падтрымаць рэвалюцыю.Асаблівая ўвага была звернута на ў тварэнне Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.Саветы ў Беларусі прызн авалі кіруючую ролю Петраградскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутат аў. Разам з тым яны прызнавалі і Часовы ўрад.6 сакавіка 1917 г. Часовы ўрад перадаў уладу ў губернях і павета х сваім камісарам, якія выконвалі функцыі губернатараў.У першыя дні рэва люцыі пачалі стварацца прафсаюзы, якія павялі барацьбу за паляпшэнне эк анамічнага становішча працоўных, скарачэнне рабочага дня, павелічэнне зарплаты і інш.Рэвалюцыя паклала пачатак дэмакратызацыі войска.7– 17 кра савіка 1917 г. у Мінску адбыўся І з’ ез д ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту. Адным з гало уных арганізатараў з’ езда быў Мінскі Савет рабочых і салдатскіх дэпут атау. З’ езд прызнаў неабходным для Расіі працягваць вайну з мэтай абаро ны рэвалюцыі.20 красавіка 1917 г. у Мінск у адкрыўся з’ езд сялянскіх дэпутатаў. Дэлегаты з’ езда выступілі за пе раход усёй зямлі ў агульнанародную.Такім чынам, Лютаўская буржуазна-дэм акратычная рэвалюцыя з’ явілася пачаткам дэмакратычнага развіцця Рас іі, у тым ліку і Беларусі, адкрыла шлях да эканамічнага і сацыяльнага праг рэсу краіны. ВОПРОС№41:Развитие культуры Б в начале 20 в. Нацыя – гістарычная супольнасць людзей, якая характарызуецца ўстойлівымі эканамічнымі і тэрытарыяльнымі сувя зямі, агульнасцю мовы, культуры, характару, побыту, традыцый, звычаяў, сама свядомасці.Рэформа 1861 г., вызваліўшы сялян ад прыгоннай залежнасці, стварыла ўмовы для капіталістычнай пера будовы памешчыцкай і сялянскай гаспадарак з арыентацыяй на рынак.Прамы словы пралетарыят Беларусі характарызаваўся шматнацыянальнасцю і адн осна невысокай канцэнтрацыяй.Гандлёва-прамысловая буржуазія Беларусі была таксама шматнацыянальнай, прычым большую яе частку складалі прадс таўнікі небеларускага этнічнага насельніцтва.Слабасць нацыянальнай б уржуазіі ў пэўнай ступені замаруджвала працэс кансалідацыі беларускай нацыі.У канцы XIX ст. паступова стабілізавалася этнічная тэрыторыя белару саў.Галоўным арэалам кансалідацыі беларускай нацыі былі цэнтральная і паўночна-заходняя часткі Беларусі.За 40 паслярэформенных гадоў колькасц ь жыхароў Беларусі падвоілася.У другой палове ХІХ – пачатку XX ст. працягв аўся працэс фарміравання мовы беларускай нацыі. Беларуская літаратурн ая мова развівалася галоўным чынам як мова мастацкай літаратуры і частк ова публіцыстыкі.Адметнасць беларускага этнасу адлюстроўвалася ў свое асаблівым народным выяўленчым і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве.Канс алідацыя беларускага этнасу ў нацыю суправаджалася ростам нацыянальна й самасвядомасці.Быў праведзены шэраг рэформ у галіне адукацыі Расійск ай імперыі, якія закранулі і Беларусь.Да 60-х гг. ХІХ ст. сістэма адукацыі хар актарызавалася рознатыповасцю навучальных устаноў. У мэтах уніфікацыі іх дзейнасці большасць навучальных устаноў перайшла ў падпарадкаванн е Міністэрства народнай асветы.Змены ў сістэме адукацыі Беларусі прывя лі да ўстойлівага росту колькасці навучальных устаноў.Аднак, нягледзяч ы на станоўчыя дасягненні народнай асветы, як Расійская імперыя ў цэлым, так і Беларусь адставалі ад краін Заходняй Еўропы.У галіне пачатковай ад укацыі ўрадавая палітыка была накіравана на тое, каб значную частку затр ат на ўтрыманне народных вучылішч перакласці на сялян.Сярэдняя адукацы я заставалася прывілеяй пануючых класаў.Складвалася сістэма прафесійн ай адукацыі. У Беларусі ствараліся рамесныя, сельскагаспадарчыя, камерц ыйныя, медыцынскія, музыкальныя, мастацкія навучальныя ўстановы.Літара тура. У другой палове ХІХ ст. пачынаецца новы этап у развіцці беларускай л ітаратуры. Пісьменнікі паступова пераадольвалі вузкае фальклорнае апі сальніцтва сваіх папярэднікаў, станавіліся на шлях стварэння развітой літаратуры. Ішоў працэс жанравага ўзбагачэння літаратуры, удасканальв алася вершаскладанне.Вяршыняй развіцця беларускай літаратуры другой п аловы ХІХ ст. стала творчасць Францішка Багушэвіча.На лепшыя дасягненні літаратуры другой паловы ХІХ ст. абапіралася беларуская літаратура пач атку ХХ ст. Новыя тэмы, матывы і вобразы прынесла ў беларускую літаратуру. Як таленавіты паэт-наватар, адзін з пачынальнікаў беларускай драматург іі і заснавальнікаў нацыянальнай школы перакладу ўвайшоў у гісторыю бе ларускай літаратуры Янка Купала. Разам з Янкам Купалам заснавальнікам н овай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы стаў Якуб Колас. У пачатк у ХХ ст. раскрыліся творчыя здольнасці Максіма Гарэцкага, Змітрака Бядул і, Цішкі Гартнага, Каруся Каганца і інш.Тэатр. У фарміраванні беларускага прафесійнага нацыянальнага тэатра вялікую ролю адыграла тэатральная к ультура рускага, украінскага і польскага народаў. У беларускіх гарадах д зейнічалі мясцовыя рускія драматычныя трупы, а таксама гастралявалі ак цёры сталічных тэатраў. Паспяхова выступалі артысты ўкраінскіх тэатра ў, прыязджалі польскія тэатральныя калектывы. ВОПРОС№42:Обострение соц-эк и полит кризиса в России осенью 1917г. Кастрычниц кая рэвалюция и установление советской власти. Вясной 1917 года яшчэ больш пагоршылася сацыяльна-эканам i чнае станов i шча кра i ны.У народзе узрасл i антыурадавыя настро i .Гэта спрыяла бальшав i кам ажыццяуляць курс шост ага з'езда РСДРП(б) на узброенае паустанне. Яны пача лi праводзiць сваiх прадстаунiкоу у Саветы i дабiлiся у гэтым поспеху. Але у Бе ларусi бальшавiкi мелi большасць толькi у Мiнскiм i Гомельскiм Саветах.Што тыч ыцца сялянскiх саветау,то iх абсалютная большасць знаходзiлася пад уплыв м эсэрау i БСГ.Бальшавiцкая арганiзацыя на Беларусi на 95% складалася з салдат . Гэта давала магчымасць бальшавiкам разгарнуць падрыхтоуку узброеных ф армiраванняу (Чырвонай гвардыi) для захопу улады. 25 кастрычнiка 1917 года рабочыя, салдаты пад кiраунiцтвам ЦК РСДРП (б) зверглi Ча совы урад.26 кастрычнiка Другi Усерасiйскi з'езд Саветау абвясцiу савецкую ул аду у цэнтры i на месцах,прыняу Дыкрэт аб мiры i Дыкрэт аб зямлi.Быу утвораны Часовы рабоча-сялянскi урад (СНК) на чале з У.I.Ленiным. Апоуднi 25 кастрычнiка бальшавiкi Мiнска атрымалi паве дамленне аб перамозе узброенага паустання у Петраградзе.Мiнскi Савет абв ясцiу сябе уладай.Па яго указаннi з турмы былi вызвалены салдаты арыштаван ыя за антыурадавыя выступленнi.З iх быу арганiзаваны Першы рэвалюцыйны,iмя Мiнскага Савета,полк.Пераходам улады да Саветау ажыццяулялi, створаныя бальшавiкамi,ваенна-рэвалюцыйныя камiтэты (ВРК),якiя абапiралiся на салдацкiя масы.ВРК Заходняй вобласцi i фронту узначалiлi бальшавiкi Кноры н,Ландар,Мяснiкоу. Процiдзеянне бальшавiкам у Мiнску аказау Камiтэт выратав ання, на чале з меньшавiком Калатухiным. Камiтэт увеу у Мiнск Кауказкую дфвiз iю i прад'явiу Мiнскаму Савету ультыматум з патрабаваннем перадачы яму усе й улады у горадзе i на Заходнiм фронце.Мiнскi Савет вымушаны быу пайсцi на час овы кампрамiс з Камiтэтам выратавання. Неузабаве да бальшавiкоу Мiнска пад аспела дапамога (браняпоезд)i суадносiны змянiлiся на карысць бальшавiкоу. Уладу у Мiнску i на Заходнiм фронце зноу узяу у свае рукi ВРК Заходняй вобласцi i фронту.Ён распусцiу Камiтэт выратавання а Калатухiна арыштавалi.Пры дапамозе ВРК бальшавiкi распусцiлi Саветы у якiх н е мелi пераважанай большасцi i правялi iх перавыбары,чым забяспечылi устана уленне сваей дыктатуры.Такi характар насiла змена улады у Вiцебску i Гомелi З некаторымi асаблiвасцямi так адбылося i у Магiлеве. Савецкi урад аб'явiу ген ерала Духонiна звергнутым з пасады Глаукаверха рускай армii.Стаука была лi квiдавана,а улада перайшла у рукi ВРК.Вярхойным глауна камандуючым быу пр ызначаны прапршчык - Крыленка.Забяспечыушы сабе большасць у Саветах бал ьшавiкi у лiстападзе 1917 года склiкалi з'езды,што адбылiся у Мiнску. Гэта былi iз'ез д Саветау рабочых i сялянскiх дэпутатау Заходняй вобласцi,Трэцi з'езд Савет ау сялянскiх дэпутатау Мiнскай i Вiленскай губерняу i Другi з'езд армii Заходн яга фронту. Яны прынялi рэзалюцыi,у якiх вiталi устанауленне Савецкай улады i выказалi ёй поуную падтрымку.26 лiстапада трыма з'ездамi быу утвораны Выканаучы Камiтэт Заходняй вобласцi i фронту - Аблвыканкоамзах. Яго старшыней стау бальшавi к Рагозiнскi.Старшыней Савета народных камiсарау Беларусi – Ландэр У люты м 1918 года бальшавiкi амаль завяршылi арганiзацыю Савецкай улады у губернях, паветах i воласцях. Саветы сталi адзiнымi паунапраунымi органамiулады,што п раводзiлi палiтыу партыi-бальшавiцкай. Пачалі праводзіцца рэвалюцыйныя пераўтварэнні і ў вёсцы. Першым крокам у гэтым напрамку былі канфіскацыя ўсёй зямлі.У канцы кастрычніка 1917 г. былі ажыццёўлены меры, накірава ныя на паляпшэнне становішча працоўных Беларусі. Была прынята пастанов а аб устанаўленні 8-гадзіннага рабочага дня.Такім чынам, перамога Кастры чніцкай рэвалюцыі і ўстанаўленне савецкай улады паклалі пачатак рэвал юцыйным пераўтварэнням ва ўсіх сферах грамадскага жыцця беларускага н арода. ВОПРОС№43:Проблема белорусской гос-венности в общ- полит движении Б. Первы й всебелорусский съезд. Объявление БНР. Першы Ус ебеларускi з'езд адбыуся 5-7 снежня 1917 г . у Мiнску. На iм1 прысутнiчала 1872 дэлегаты, якiя былi абраны ад усiх 5-цi губерняу Бела- русi. Па прадстаунiцтву i складу гэта быу у поунай меры паунамоцны з'езд якi меу права вырашаць пытаннi аб стварэннi краевай улады.На з'ездзе была а брана Рада i фактычна аб'яулены па-за законам Аблвыканкомзах. Бальшавiкi з дапамогай зброi разагналi з'езд (17 снежня).Трэцi Усерасiйскi з'езд Саветау адо брыу дзеяннi Беларускiх бальшавiкоу. 18 снежня 1917 года тайна у дэпо Лiбава - Ром енскай чыгункi адбылося паседжанне Прызiдыума Усебеларускага з'езда. Быу абраны выканаучы камiтэт ( 17 чалавек ) начале з Тамашом Грыбам.Ва умовах раз валу фронта бальшавiкi не здолелi арганiзаваць абаро ну Беларусi.У ноч на 19 л ютага 1918 года бальшавiкi уцяклi з Мiнска.Уладу у свае рукi узяу Выканкам Усебе ларускага з'езду.21 лютага 1918 года Выканкам звярнууся да народа Беларусi з п ершай Устауной граматай у якой абвяс цiу сябе часовай уладай на тэрыторыi Беларусi i абявязауся склiкаць Усебеларускi Устаноучы з'езд. 9 сакавіка 1918 г. а дбылося пашыранае пасяджэнне выканкома Савета Усебеларускага з’ езда . На пасяджэнні была прынята 2-я Устаўная грамата да народа Беларусі. У гэт ым дакуменце Беларусь абвяшчалася Народнай Рэспублікай.Аднак ў грамат ах не былі дастаткова выразна акрэслены сацыяльна-палітычныя задачы.Та му выпрацоўваецца агульная тактыка ў нацыянальным пытанні.25 сакавіка 1918 г. на сесіі Рады была прынята Уста ўная грамата. Грамата павінна была завяршыць працэс самавызначэння і ка нчаткова канстытуіраваць утварэнне беларускай нацыянальнай дзяржаўн асці. Галоўным у грамаце было абвяшчэнне незалежнасці Беларусі.Найболь шую самастойнасць Рада БНР атрымала ў галіне культуры і адукацыі.Народн ы сакратарыят БНР атрымаў ад нямецкага камандавання некаторыя правы і ў галіне міжнароднай палітыкі.Вось у такіх складаных умовах Рада БНР на за крытым пасяджэнні прыняла тэкст тэлеграмы германіі, у якой выказвалася падзяка за вызваленне Беларусі ад бальшавіцкага прыгнёту і анархіі.Пас ылка Радай тэлеграмы выклікала востры палітычны кразіс у самой Радзе, яе пакінулі эсэры, меншавікі, яўрэйскія сацыялісты.Крызіс прывёў да раскол у БСГ.Пасля вайны на вызваленай тэрыторыі Беларусі была адноўлена савец кая ўлада. Ствараліся яе органы: ваенныя саветы, рэвалюцыйныя камітэты, в ыканкомы Саветаў.Такім чынам, абвяшчэнне БНР з’ явілася першай спробай рэалізацыі на практыцы беларускай ідэі, што ўзнікла яшчэ на пачатку ХІХ ст., сукупнасці ўсіх трох яе асноватворных элементаў – нацыянальнай свя домасці, нацыянальна-культурнага адраджэння і нацыянальнай дзяржаўнас ці.Аднак гэта быў першы крок барацьбы за беларускую дзяржаўнасць. Незале жнасць і свабода, аб’ яўленыя 25 сакавіка 1918 г., так і засталіся жаданнем і надзеяй.Рада БНР давол i паспяхова займалася культурна-асветн i цкай дзейнасцю.Бый атрыманы дазвол на выданне14 бела руса-моуных газет i часоп i сау.Адкрыта б ыло больш за 160 беларуск i х Быу адкрыты пед i нстытут,створана бюро па нап i санню падручн i кау, а для i х выдання - таварыства "Асвета".У эканам i чнай вобласц i была арган i завана Беларуская гандлевая палата i распрацава на праграма ажыццяулення ф i нансаваграшолвай с i стэмы.Пасля л i стападаускай 1918 года рэвалюцы i у Герман ii Савецк i урад дэнансавау Брэсцк i м i рны дагавор i рушыу Чырвоную Арм i ю на Захад. Не маючы уласных войск,Рада БНР не змагла аказаць супрац i уле нне.Мног i я члены Ра ды БНР вумушаны был i пак i нуць М i нск.Так i м чынам,у вын i ку не спрыяльных знешне-пал i тычных i унутраных умоу няудала завяр шылася першая спроба арган i зацы i беларускай дзяржаунасц i .Але дзейнасць Рада БНР зраб i ла значны уплыу на рост нацыя нальнай самасвядомасц i беларусау.Гэта прымус i лабальшав i цк i урад пайсц i на стварэнне Беларускай Савецкай Рэспубл i к i . ВОПРОС№44:Создание БССР и Л-БССР. Пасля вызвалення Беларусі ад нямецкіх акупантаў і аднаўлення савецкай улады зноў паўстала пытанне аб утварэнні беларускай нацыянальнай дзяр жаўнасці. Існавала некалькі пазіцый:1. Пазіцыя кіраўніцтва Паўночна-Захо дняга абкома РКП(б). Яны лічылі, што Беларусь павінна быць тэрытарыяльнай адміністрацыйна-гаспадарчай адзінкай РСФСР.2. Іншую пазіцыю па пытанні а б нацыянальным лёсе Беларусі адстойваў Беларускі нацыянальны камісары ят (Белнацком), якія лічылі неабходным стварэнне Беларускай Савецкай Сац ыялістычнай Была прынята рэзалюцыя аб утварэнні беларускага савецкага ўрада.Пленум ЦК РКП(б) прыняў пастанову аб утварэнні Беларускай Савецка й Сацыялістычнай Рэспублікі (БССР).31 снежня 1918 г. ЦБ КП(б)Б абмеркавала пытанне аб складзе Часовага рэвалюц ыйнага рабоча-сялянскага ўрада БССР.1 студзеня 1919 г. Часовы ўрад Беларусі абнародаваў маніфест у сувязі з утв арэннем БССР. 1-ы усебеларуск i з'езд Саветау, як i пав i нен быу зацвердз i ць утварэнне Лiтоуска-Беларускай ССР,адбыуся у Мiнску 2-3 лютага 1919 годаНа iм прысут нiчау старшыня ВЦВК Я.М.Свярдлоу. Па прапанове Свярдлова з'езд прыняу ра- шэнне аб аб'яднаннi БССР з Лiтоускай ССР. З'езд прыняу канстытуцыю БССР, аналагiчную канстытуцыi РСФСР 1918 года. Па канстытуцыi, вышэйшым органам улады у БССР абвяшчауся Усебеларускi з'езд Саветау,а у перыяд памiж з'ез- дамi - ЦВК выбраны з'ездам.Функцыi урада ускладалiся на Вялiкi прэзiдыум, якi фармiравауся ЦВК.Узначалiу Вялiкi Прэзыдыум - Мяснiкоу.Аб'яднанне Лiт вы i Беларусi у адзiную дзяржаву ЛiтБел адбылося 27 лютага 1919 года. Старшыней новай дзяржавы са сталiцай у Вiльнi стау Цыхоускi,а СНК узнача- лiу Мiцкявiчус-Кансукас. ЛiтБел праiснавау да наступлення палякау у 1919 годзе. ВОПРОС№45:Война Польши и России. Второе объявление БССР. У лiстап адзе 1918г. адрадзiлася Польская дзяржава. Яе Пiлсудскi аб'я- вiу аб аднауленнi Рэчы Паспалiтай у межах 1772г.А ужо у снежнi 1918г.поль скi урад стау на шлях ажыццяулення сваiх памерау далучыць землi Украiны, Беларусi i Лiтвы да Польшчы.Улiчваючы небяспеку з боку Польшчы, 21 снежня на нарадзе у Гродна Рада БНР,якой у той час падпарадкоувалася Гродзеншч ы- на,стварыла Савет Дзяржаунай абароны.Яго узначалiлi В.Ластоускi i генерал В.Кандратовiч. Але сiлы былi няроуныя. Таму было вырашана далучыцьь Гро- дзеншчыну да Лiтоускай рэспублiкi на правах аутаномii. Лiтоуская рэспублi ка у той час была прызнана шэрагам дзяржау у тым лiку i краiнамi Антанты. З мэтай адстойвання iнтарэсау беларускага народа i кiравання беларускiмi землямi пры Лiтоускiм урадзе было створа на Мiнiстэрства беларускiх спрау, якое узначалiу I.Варонка.Да пачатку 1919г. польскiя войскi захапiлi знач- ную частку Гродзенскай губернii,а потым працягвалi наступленне у трох на- прамках: 1)Вiльня-Лiда-Маладзечна, 2)Баранавiчы-Мiнск, 3)Кобрын-Пiнск. Да сярэдзiны сакавiка iм удалося захапiць Брэст, Ваукавыск, Слонiм, Скiдаль, Шчучын, Пiнск, Баранавiчы. Бальшавiцкая улада не змагла арганiзаваць знач нага супрацiулення польскiм вайскам.Справа у тым, што вялiкiя сiлы Чырво- най Армii у гэты перыяд канцэнтравалiся на Усходнiм фронце,якi бальшавiц- кi урад лiчыу галоуным. Нават у час наступлення палякау мабiлiзаваныя у Чырвоную Армiю накiроувалiся на Усход. Вясной 1919г. польскiя войскi заха пiлi Лiду i Вiльню. Урад ЛiтБел пераехау у Мiнск.У мэтах канцэнтрацыi сiл i узмацнення абароны 1 чэрвеня 1919г. у Маскве было прынята рашэнне аб пе радачы паунамоцтвау бальшавiцкiх урадау Украiны, ЛiтБел i Латвii ураду РСФСР. Лiтоуска-беларуская армiя была перайменавана у 16 армiю. Але поль- скае наступленне працягвалася. Савецкiя войскi пакiнулi Мiнск, Слуцк,Жло- бiн, Рагачоу i iнш. Пагроза навiсла над Гомелем. I толькi на лiнii р.Бярэ зiныфронт стабiлiзавауся да вясны 1920г. У сакавiку 1920г. польскiя войскi пачалi новае наступленне. Пры дапамо зе Антанты яны захапiлi Мазыр, Калiнкавiчы, Рэчыцу.25 красавiка палякi су месназ пятлюрауцамi разгарнулi наступленне на працягу усяго польска-са вец кага фронту ад р.ПРыпяць да р.Днестр. Дзякуючы перакiдванню войск з Усходняга фронту, Чырвоная Армiя 14 мая 1920г. здолела перайсцi у контрнаступленне. Але з-за недахопу сiл наступ0- ленне не дала вынiкау.Новае наступленне Чырвонай Армii распачалося у лiпе нi 1920г.Яно было старанна падрыхтавана i дало плён. 7 лiпеня быу вызвале ны Мiнск, а 1 жнiуня - Брэст. Пад нацiскам А.Чарвякова,З.Жылуновiча, Д.Чарнушэвiча ЦК КП(б)Б прызнау неабходным выступiць з дэкларацыяй аб прызнаннi самавызначэння белару ска- га народа. 31 лiпеня 1920г. у Мiнску была прынята Дэкларацыя незалежнасцi БССР у межах адной (Мiнскай) губернii. Гэта было не столькi аднауленне бе ларускай дзяржавы, колькi супакойванне народных мас. Супраць гэтага ак та выступiлi беларускiя эсеры, якiя жадалi бачыць Беларусь сапрауды цэласнай i незалежнай дзяржавай. ВОПРОС№46:НЭП и его особенности проведения в Б. Разбурэнні, беспрацоўе, неабдуманае ўсеа гульнае адзяржаўленне сродкаў вытворчасці, харчразвёрстка выклікалі н езадаволенасць народа, асабліва сялянства.Прычынай цяжкага эканамічна га і палітычнага крызісу на рубяжы 1920– 1921 гг. было разбалансаванне палітыч ных і эканамічных інтарэсаў.З’ явілася новая эканамічная палітыка, рас працаваная У. Леніным і прынятая Х з’ ездам РКП(б) у сакавіку 1921 г. Сродкамi яе рэалiз ацыi вызначалiся: х а р ч п а д а т а к, к а а п е р а ц ы я, с в а б о д н а е п р а д п р ы й м а л ь н i ц т в а i с в а б о д н ы р ы н а к. Сутнасць нэпа зводзілася да максімальна га пад’ ёму вытворчых сіл і паляпшэння становішча рабочых і сялян дзеля захавання савецкай улады.Галоўнай мэтай нэпа стала замена харчразвёрс ткі харчовым падаткам.Дазвалялася здаваць зямлю ў арэнду і выкарыстоўв аць наёмную працу пры ўмове, што члены сям’ і наймальніка таксама працую ць.У гады нэпа ажыццяўляліся тры віды гандлю: прыватны, кааператыўны і дз яржаўны. Дзяржбанк ў канцы 1922 г. выпу сціў новыя грашовыя знакі – чырвонцы.Былі адменены ўсе абмежаванні на с умы ўкладаў, якія маглі захоўваць грамадзяне і арганізацыі ў ашчадных ба нках.Дзяржава стала падтрымліваць дробныя і сярэднія прыватныя і каапе ратыўныя прадпрыемствы.Дазвалялася арэнда прамысловых прадпрыемства ў іншаземнымі фірмамі ў форме канцэсій.Радыкальныя змены адбыліся ў кір аванні дзяржаўнай прамысловасцю.Узнаўлялася грашовая аплата працы.Зан япаўшая ў гады вайны і рэвалюцыйных пераўтварэнняў эканоміка Беларусі з пераходам да нэпа пачала адраджацца.Аднак поспехі першых гадоў нэпа пр ынеслі і вялікія эканамічныя праблемы. Яны былі выкліканы крызісам збыт у, які ўзнік у выніку няправільнай цэнавай палітыкі дзяржавы, вялікай ро зніцы паміж коштам прамысловых і сельскагаспадарчых тавараў.Разыходжа нне ў цэнах прывяло да таго, што селянін за прададзеную прадукцыю мог наб ыць прамтавараў у параўнанні з даваенным часам у 7 разоў менш.Крызіс збыт у абвастрыў фінансавую праблему.У ходзе пераадолення крызісу прымаліс я меры па зніжэнні сабекошту прамысловай прадукцыі, цэн на тавары, скара чэнні накладных расходаў, удасканальвалася дзейнасць кіруючага апарат у і інш.У выніку павысілася рэнтабельнасць прадпрыемстваў, узніклі ўмов ы для зніжэння цэн на прамысловыя тавары.Хуткаму аднаўленню прамыслова й вытворчасці садзейнічала не толькі новая эканамічная палітыка, але і т ворчая ініцыятыва рабочых, укараненне прагрэсіўных метадаў працы.Прав ядзенне ў жыццё новай эканамічнай палітыкі дазволіла ў кароткі тэрмін а днавіць прамысловасць, стабілізаваць эканоміку.Доля прыватніка ў вала вой прамысловай прадукцыі зменшылася.У тых умовах выцясненне прыватні ка было адной з памылак у справе кіраўніцтва эканомікай краіны. У 1927г. аб'ём валавай прадукцыi iндустрыi БССР перавысiу даваен ны уз- ровень. На долю дзяржаунай прамысловасцi прыходзiлася амаль 3/4 усёй прамы словай прадукцыi. Палепшылiся у параунаннi з даваеннымi, умовы працы i быту, павысiуся жыццёвы узровень. Паднялася вытворчая i грамадска-палiтычная а ктыунасць рабочых. ВОПРОС№47:Участие БССР в создании СССР. Нац-гос-венное строительство. ВОПРОС№48:Политика белорусизации, осн направления и итоги. У міжваенны перыяд (20– 30-я гады) грамадска-палітычнае жыццё на Беларусі, як і ў Савецкай краіне ў цэлым, было поўным супярэчнасцей, цесна звязаным з с ацыяльна-эканамічнымі працэсамі, што адбываліся ў гэтыя гады.У беларуск ім грамадстве ў першай палове 20-х гадоў магчыма вызначыць існаванне і бар ацьбу двух тэндэнцый. Адна з іх была накіравана на пэўную дэмакратызацыю ў палітычных адносінах, другая – на працяг палітыкі ваеннага камунізму .З’ явілася беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў або Б ПС-Р). Адрозненне пазіцыі беларускіх эсэраў ад пазіцыі КП(б)Б заключалася ў пытаннях, звязаных з характарам улады і суверэнітэтам.З гэтага моманту пачалося адкрытае процістаянне дзвюх палітычных партый, якое скончыла ся не на карысць БПС-Р. У 1921 г. карныя о рганы арыштавалі 860 актыўных яе членаў.У канцы 1922 г. паскорыўся працэс аб’ яднання савецкіх рэспублік, у якім актыўны ўдзел брала БССР. На І Усесаюзным з’ ездзе Саветаў 30 снежня 1922 г. 25 прадстаўнікоў БССР разам з дэл егацыямі РСФСР, УССР і ЗСФСР падпісалі дэкларацыю і дагавор аб стварэнні СССР.Стварэнне СССР дало магчымасць аб’ яднаць намаганні гістарычна з вязаных паміж сабой народаў, спрыяць іх хуткаму эканамічнаму, сацыяльна му і культурнаму развіццю.З другой паловы 20-х гадоў узмацнілася дырэктыў ная сістэма кіравання не толькі эканомікай, але і іншымі сферамі грамадс кага жыцця, узрасла роля партыйна-дзяржаўнага апарату.У пачатку 30-х гадоў у беларускім савецкім грамадстве былі ўсе рысы таталітарнага палітычн ага рэжыму.Пераход да таталітарызму праяўляўся ў далейшым паніжэнні ро лі і ўдзелу ў справах грамадства дэмакратычных, прадстаўнічых органаў, п оўным іх падпарадкаванні партыйнаму апарату.Так у 30-я гады канчаткова сф арміраваліся палітычныя інстытуты беларускага грамадства, яго таталіт арны палітычны рэжым.Пачатак палітыкі беларусізацыі варта аднесці да ч эрвеня 1924 г.З сярэдзіны 1923 г. і да сярэдзіны 1924 г. працэс беларусізацыі прайшоў першую фазу, на працягу якой вялася ў асноўным яе палітычная і ідэалагічная падрыхтоўка.Адміністра цыйна-тэрытарыяльная рэформа праведзена ў 1926– 1929 гг.Адным з напрамкаў нац ыянальнай палітыкі з’ яўлялася беларусізацыя дзяржаўных устаноў, грам адскіх арганізацый, якая мела на мэце вывучэнне супрацоўнікамі беларус кай мовы і перавод на яе справаводства.У ходзе беларусізацыі вырашалася задача больш актыўнага вылучэння на кіруючыя пасады прадстаўнікоў кар эннага (не толькі беларускага) насельніцтва.Палітыка беларусізацыі зак ранула і войска. У 1923– 1925 гг. праводзілася ваенная рэформа. Важным напрамка м беларусізацыі з’ яўлялася нацыянальна-культурнае будаўніцтва.Шмат ш то было зроблена ў напрамку беларусізацыі ў выдавецкай справе.Значных п оспехаў у гады правядзення палітыкі беларусізацыі дасягнулі беларуска я літаратура, нацыянальны беларускі тэатр, музыка, жывапіс.Разглядаючы п алітыку беларусізацыі ў 20-я гады, важна адзначыць, што яе ход меў пэўныя су пярэчнасці і цяжкасці.Але, нягледзячы на супярэчнасці, цяжкасці і недахо пы, палітыка беларусізацыі з’ явілася практычнай спробай ва ўмовах сав ецкай улады ажыццявіць беларускае нацыянальнае адраджэнне. Паспяхова праходзiла беларусiзацыя навучальных у станоу. Да 1928г. 80% школ было пераведзена на беларускую мову навучання. Белар ускую мову неслi у масы беларускiя пiсьменнiкi У.Дубоука, М.Чарот, К.Чорны i iнш. Мастацкiя творы 20-х гадоу сведчаць аб зменах,якiя адбывалiся у грамадстве. П аэма Я.Коласа "Новая зямля" дала цэласнае уяуленне аб спадзяваннях белар ус- кага сялянства, яго духоуным патэнцыялеРазвi- ваецца краязнауства. На сярэдзiну 20-х гадоу у БССР дзейнiчала 240 краязнау- чых арганiзацый У ходзе бе ларусiзацыi развiвалася новая галiна у навуцы - беларусазнауства. У 20-ыя гады партыйныя органы спрабуюць iграць вядучую ролю у правя-дзеннi беларусiза цыi,пачынаюць цягнуць навуку пад свой кантроль, руйнаваць яе нацыянальны я формы. Гэта асаблiва праявiлася у адносiнах да iнбелкульта, якi страцiу сва ё першапачатковае прызначэнне. Але нягледзячы на цяжкасцi, плённа працавалi на нiве беларускага адраджэ н-ня паэт, празаiк Цiшка Гартны; пiсьменнiк М.Гарэцкi; гiсторыкi В.Ластоускi,У.Iгн атоускi, У.Пiчэта; жывапiсец i графiк М.Фiлiповiч; стваральнiк першага беларуск ага кiнафiльма "Лясная быль" Ю.Тарыч; аутар першай п'есы на беларус- ай мове "М ашэка" Е.Мiровiч; кампазiтар, аутар Дзяржаунага гiмна БССР Н.Сака-лоускi i iнш. Д а 1928г. беларусiзацыя дасягнула значных поспехау. Яна аблегчыла барацьбу з непiсьменнасцю, садзейнiчала ажыццяуленню асветнiцкай работы, стварыла пе-радумовы для разгортвання нацыянальна-культурнага будаунiцтва у БСС Р. ВОПРОС№49:Сворачивание НЭПа. Индустриализация и коллективизация. Лічыцца, што аднаўлене народнай гаспадар кі да пачатку 1926 г. у асноўным завярш ылася. Аднак дасягнуты даваенны ўзровень вытворчасці не мог задаволіць патрэбы дзяржавы.Вельмі востра стаяла ў рэспубліцы праблема інжынерна- тэхнічных кадраў, кваліфікаваных рабочых.Гэта перашкаджала развіццю н ароднай гаспадаркі рэспублікі.Сацыялістычная індустрыялізацыя – гэт а палітыка, якая мела галоўнай мэтай стварэнне матэрыяльна-тэхнічнай ба зы сацыялізму, пераўтварэнне СССР у эканамічна незалежную дзяржаву з ма гутным эканоміка-вытворчым, навукова-тэхнічным і абаронным патэнцыяла м.Па сваёй прыродзе індустрыялізацыя ў СССР не магла абмежавацца ні машт абамі асобных галін, ні тэрыторыяй асобных рэспублік ці раёнаў.На Белару сі меліся і свае асаблівасці, і свае цяжкасці.Правядзенне індустрыяліза цыі патрабавала вялікіх сродкаў. На дапамогу ці крэдыты іншых дзяржаў ра злічваць не даводзілася.У прамысловасць накіроўвалася частка сродкаў, атрыманых ад сельскай гаспадаркі.Частка сродкау была выдзелена машы-на будаванню, энергетыцы, прамысловасц i будматэрыялау. Заводы у М i нску "Энер-г i я", "Камунар", i мя К i рава паклал i пачатак беларускаму станкабудаванню, а БелДРЭС (не далёка ад Оршы) - уздыму энергетык i рэспубл i к i .Важныя змены адбываліся ў структуры капітальнага б удаўніцтва.Вынікі, дасягнутыя прамысловасцю БССР у першыя гады індустр ыялізацыі, стварылі неабходныя перадумовы для далейшага развіцця прам ысловых галін.Аднак Беларуская ССР уласнымі сродкамі не магла забяспеч ыць неабходнае фінансаванне капітальнага будаўніцтва.Тым не менш інду стрыялізацыя ішла хутка, прамысловасць рэспублікі развівалася дастатк ова высокімі тэмпамі.Рабочы клас Беларусі разгарнуў спаборніцтва за ав алоданне новай тэхнікай, уздым тэхнічнай пісьменнасці.Нягледзячы на пр ацоўны ўздым і высокія тэмпы індустрыялізацыі, заданні другой і першых г адоў трэцяй пяцігодак таксама не былі выкананы.У агульным комплексе эка намічнага развіцця Беларусі важная роля належала развіццю і рэканстру кцыі транспарту.Адбыліся некаторыя станоўчыя змены і ў матэрыяльным ст ановішчы насельніцтва.Узровень жыцця людзей хаця і павышаўся, але ўсё яш чэ заставаўся нізкім, як у іншых рэспубліках СССР. Калектывізацыя сельскай гаспадаркі на Беларусі. Цяжкія ўмовы працы і быту сялян, раздробле насць зямельных участкаў, прымітыўныя прылады працы, што стрымлівала аг ульнае эканамічнае развіццё краіны.У пачатку нэпа савецкая ўлада падтр ымлівала гаспадарчыя памкненні сялян, заахвочвала пошук форм калектыў нага гаспадарання на зямлі, прадастаўляла права на зямлю як калектыўным , так і аднаасобным гаспадаркам.З першых гадоў савецкай улады ствараліся і вытворчыя кааператывы, калектыўныя гаспадаркі.Калгасы разглядаліся ў асноўным як форма арганізацыі бяднейшых пластоў насельніцтва. У 20-я гад ы, як бачна, быў сапраўды значны ўздым сялянскай гаспадаркі, які сведчыць аб дабратворных выніках нэпа.Камуністычная партыя і Савецкая дзяржава распрацавалі палітыку калектывізацыі сельскай гаспадаркі.Калектывіз ацыя сельскай гаспадаркі – палітыка Камуністычнай партыі і Савецкай д зяржавы, якая была накіравана на аб’ яднанне дробных сялянскіх гаспада рак у буйныя сельскагаспадарчыя прыдпрыемствы.Iмкнуліся вырашыць адра зу дзве задачы: у кароткія тэрміны правесці калектывізацыю вёскі і ўзяць у яе сродкі для патрэб індустрыялізацыі і абароны краіны.Пачатак рэаліз ацыі такога курсу паклаў хлебанарыхтоўчы крызіс. Акрамя таго, у гарадах пачаліся перабоі ў забеспячэнні прадуктамі.Закрываліся рынкі, уводзіл ася абкладанне сялянскіх гаспадарак дадатковымі падаткамі.У Беларусі ў падтрыманні палітыкі “правага ўхілу” быў абвінавачаны нарком земляр обства Дз. Прышчэпаў, старшыня ЦВК БССР А. Чарвякоў і інш.Масавая калектыв ізацыя выклікала супраціўленне кулацтва. У гэтых умовах партыя перайшл а ад палітыкі абмежавання і выцяснення кулацтва да палітыкі ліквідацыі кулацтва.Разгарнулася кампанія па суцэльнай калектывізацыі і ліквідац ыі кулацтва як класа, прымусу і раскулачвання серадняка, закрыцця цэрква ў, рынкаў.Раскулачваць пачалі не толькі кулакоў, але і сераднякоў, якія не хацелі ўступаць у калгасы.Метады, якімі ажыццяўлялася калектывізацыя в ёскі, абагуленне сялянскіх гаспадарак, прывялі да таго, што вясной 1932 г. замест суцэльнай калектывізац ыі адбыўся чарговы масавы выхад сялян з калгасаў.У выніку дапушчаных пам ылак у эканамічнай палітыцы ў 1932– 1933 гг. краіну ахапіў масавы голад, які заб раў жыцці многіх людзей.Да канца 30-х гадоў калектывізацыя ў Беларусі была звершана, кулацтва як клас ліквідавана.Сельская гаспадарка фінансавал ася па рэшткавым прынцыпе. Іншая справа – 70– 80-я гады, калі дзяржава атрым ала магчымасць фінансаваць аграрны сектар эканомікі на ўзроўні сучасн ых патрабаванняў. Сельская гаспадарка Беларусі ў гэтыя гады па вытворча сці прадукцыі на душу насельніцтва стала ў шэраг з сельскай гаспадаркай развітых дзяржаў свету. ВОПРОС№50:Установление тоталитарного режима в СССР.Репрессии на Б. ВОПРОС№51:Западная Б в составе Польши.Воссоединение Зап Б и БССР. У выніку савецка-польскай вайны 1919– 1920 гг., паводле Рыжскага мірнага дагав ора ад 18 сакавіка 1921 г., вялікая частка тэрыторыі Беларусі з насельніцтвам перайшло ва ўладанне польскай дзяр жавы.Заходняя Беларусь і яе насельніцтва апынуліся ў вельмі цяжкім стан овішчы.На заводах і фабрыках працоўны дзень працягваўся 10– 11 гадзін. У ся рэднім на аднаго працуючага прыходзілася два беспрацоўныя. Людзі згадж аліся на любую работу і любую аплату.Вельмі цяжка жылося ў вёсцы.Аграрны я пераўтварэнні вялі да ўзрастання дыферэнцыяцыі сялян, колькасць бедн ых жыхароў вёскі пачала няўхільна павялічвацца.Сяляне павінны былі пас таянна выконваць павіннасці.У пошуках заробкаў, даведзеныя голадам і ўц іскам да адчаю, сяляне шукалі выйсця ў эміграцыі.Вядучую ролю ў паланіза цыі беларускага насельніцтва адыгрывала каталіцкая царква.У Заходняй Беларусі панаваў жорсткі палітычны рэжым і паліцэйскі тэрор.Такім чына м, сацыяльнае, нацыянальнае і палітычнае становішча працоўных мас на тэр ыторыі Заходняй Беларусі штурхала іх на актыўныя антыўрадавыя дзеянні. У пачатку і сярэдзіне 20-х гадоў сацыяльная і нацыянальная барацьба харак тарызавалася не толькі эканамічнымі забастоўкамі і антыўрадавымі дэма нстрацыямі, але і праявамі ўзброеных выступленняў у форме партызанскаг а руху.Ва ўзмацненні сацыяльнага і нацыянальна-вызваленчага руху значн ую ролю адыгралі партыі і арганізацыі камуністычнага і нацыянальна-дэм акратычнага напрамку.Выдаваліся газеты, якія па прычыне праследавання ўладамі часта закрываліся.У студзені 1927 г. улады пачалі ліквідацыю гурткоў і камітэтаў БСРГ. Па ўсім краі пра йшлі масавыя арышты яе актывістаў.Польскія ўлады чынілі розныя перашко ды для стварэння сеткі гурткоў на месцах, а таксама ажыццяўлялі жорсткі ўціск на перыядычныя выданні.Важную ролю ў грамадска-палітычным жыцці З аходняй Беларусі адыграла культурна-асветная арганізацыя – Таварыств а беларускай школы (ТБШ).За перыяд свайго існавання (да 1937 г.) ТБШ заваявала вялікую любоў насельніцтва За ходняй Беларусі. Заслуга ТБШ была не толькі ў асветніцкай ролі, але і ў тым , што яна падрыхтавала і выхавала ў вельмі цяжкіх умовах нацыянальнага п рыгнёту значную колькасць беларускай творчай інтэлігенцыі.У канцы 20 – пачатку 30-х гадоў адбыліся значныя палітычныя і эканамічныя змены на тэр ыторыі Заходняй Беларусі. Уз’ яднанне З ах Бел з БССРу 20-я – 30-я гг. Першыя пераутварэнні. Эканамічны крызіс 1929– 1933 гг. надзвычай абвастрыў міжд зяржаўныя і ўнутрыкласавыя супярэчнасці ў большасці краін свету.Пасля заключэння ў студзені 1934 г. германск а-польскага дагавора ў краіне хутчэй пайшла фашызацыя грамадскага жыцц я. У красавіку 1935 г. былі прыняты нова я канстытуцыя Польшчы і новы выбарчы закон. Рашаючую ролю ў перабудове ў сяго рэвалюцыйнага руху адыграў VII кангрэс Камінтэрна (1935), які распрацаваў тактыку барацьбы супраць фашызму і вайны.Працэс рэалізацыі задачы па ст варэнні адзінага фронту барацьбы ўсіх дэмакратычных сіл супраць фашыс цкага наступу праходзіў вельмі цяжка і з пераменным поспехам.Польская с ацыялістычная партыя (ППС), створаная ў 1892 г., стаяла на антысавецкіх і антыкамуністычных пазіцыях.Значны ўпл ыў на працоўных гарадоў і мястэчак Заходняй Беларусі мелі яўрэйскія дэм акратычныя арганізацыі.Асобнае месца займалі беларускія нацыянальныя партыі.Ва ўмовах нарастання барацьбы працоўных і значных поспехаў па ст варэнні адзінага народнага фронту ў Польшчы, Заходняй Беларусі і Заходн яй Украіне Кампартыя Польшчы і яе састаўныя часткі – КПЗБ і КПЗУ – у сак авіку 1938 г. былі распушчаны і пераста лі існаваць.Нягледзячы на такі ўдар па сацыяльным і нацыянальна-вызвале нчым руху ў Польшчы, барацьба працоўных, хоць і не так інтэнсіўна, як раней , усё ж працягвалася аж да 17 верасня 1939 г .У 1921– 1939 гг. заходнебеларускія землі з’ яўляліся прыдаткам Польшчы. Б еларускі народ не мірыўся з прыгнечаным становішчам і змагаўся за сацыя льную і нацыянальную незалежнасць, за ўз’ яднанне з БССР. У 1939 г. здзейснілася мара беларускага народа. Заход няя Беларусь уз’ ядналася з БССР. ВОПРОС№52:Развитие образования ,науки и литературы на Б в 1917-1941гг. У комплексе праблем культурнага будаўніцтва важнае месца займала лікв ідацыя непісьменнасці і малапісьменнасці дарослага насельніцтва.Была створана Рэспубліканская надзвычайная камісія па ліквідацыі непісьме ннасці.Але ў канцы 30-х гадоў частка дарослага насельніцтва рэспублікі, ас абліва на вёсцы і сярод жанчын, яшчэ заставалася неахопленай навучаннем. Разам з ліквідацыяй непісьменнасці і малапісьменнасці дарослага насел ьніцтва праводзілася вялікая работа па стварэнні сістэмы народнай аду кацыі.Да сярэдзіны 20-х гадоў такая сістэма адукацыі была створана і склад алася з наступных частак: 1) дашкольных устаноў; 2) масавых чатырохгадовых працоўных школ; 3) сямігадовых працоўных політэхнічных школ; 4) школ сялянс кай моладзі; 5) рабфакаў; 6) тэхнікумаў; 7) вышэйшых навучальных устаноў.Асабл івая ўвага надавалася ўвядзенню ўсеагульнага абавязковага навучання д зяцей.Значнае развіццё атрымала сярэдняя спецыяльная адукацыя.Кадры к валіфікаваных рабочых рыхтаваліся ў прафесійных школах.20-я гады сталі ч асам нараджэння беларускай савецкай навукі.Вучоныя займаліся даследав аннем рэсурсаў, праблемы прыкладнога характару.Праводзіліся даследава нні і ў галіне гуманітарных навук.Развіццё літаратуры і мастацтва адбыв алася ў складаных умовах.Беларуская паэзія вітала рэвалюцыю. Для яе хара ктэрны былі аптымізм, дух змагання за новае жыццё. Гэта быў час агульнага духоўнага ўздыму, час надзей, веры і мар.У другой палове 20-х гадоў развіццё беларускай савецкай літаратуры адбывалася ў вострай барацьбе ідэйна-э стэтычных тэндэнцый, розных літаратурных груповак.У 30-я гады завяршыўся працэс стварэння адзінай пісьменніцкай арганізацыі Беларусі.У вострай барацьбе розных мастацкіх школ і плыняў стваралася беларускае савецка е тэатральнае, музычнае і выяўленчае мастацтва.У сярэдзіне 20-х гадоў перш ыя поспехі былі дасягнуты ў развіцці беларускага музычнага мастацтва, у якім усё яшчэ пераважала самадзейная творчасць музычных, харавых і танц авальных калектываў.Значны крок наперад зрабіла музычнае мастацтва ў 30- я гады.Паспяхова развівалася кінамастацтва. Ствараліся дакументальныя і мастацкія фільмы, кінахроніка.Дасягненні ў сферы культурнай дзейнасц і сведчаць аб сапраўдным ажыццяўленні культурнай рэвалюцыі ў рэспублі цы.У 20– 30-я гады паспяхова развіваліся жывапіс, скульптура, архітэктура.20-я гады ў гісторыі беларускага жывапісу былі часам збірання творчых сіл, п ершых спроб засваення новай тэматыкі, актыўнага ўкаранення мастацтва ў жыццё шырокіх пластоў народа.У 30-я гады мастацтва Беларусі ўзбагачалася новымі тэмамі і вобразамі.Буйной падзеяй у культурным жыцці стаў Першы з ’ езд мастакоў Беларусі, які адбыўся 6 снежня 1938 г. у Мінску.Багатыя і цікавыя традыцыі мае беларуская графік а.У 20– 30-я гады шэраг манументальных помнікаў стварылі беларускія скульп тары.У цэлым для прамысловай архітэктуры 20-х гадоў характэрна выкарыста нне жалезабетонных і металічных канструкцый.У канцы 20-х гадоў рабіліся с пробы распрацаваць тып дома з агульнымі бытавымі элементамі. Такія буды нкі атрымалі назву дамоў-камун.Галоўнымі задачамі архітэктуры Беларус і ў перадваенныя пяцігодкі (1933– 1941) сталі рэканструкцыя і развіццё гарадоў .Кожны твор архітэктуры ўяўляе сабой спалучэнне трох прынцыпаў: функцыя нальнасці, трываласці і прыгажосці. ВОПРОС№53:Бел архитектура , ИЗО, театр, музыка и кино в довоенный период(1917-1941). ВОПРОС№54:Международные отношения в начале 2 мир войны. Нападение фашистс кой Германии на СССР и оборонит бои на терр Б. Напярэдадн i вайны Савецк i Саюз раб i ў ўсе магчымае, каб папярэдз i ць яе ўзн i кненне. Ен веў перамовы з Англ i яй, Францыяй, Чэхаславак i яй, i ншым i дзяржавам i аб магчымых мерах бяспек i . Нажаль, Заходнiя краiны далi згоду на далучэнне часткi тэрыторыi Чэхаславакii да Германii, iмкнулiся скiраваць агрэсiю фашысцкай Германii супраць СССР. Ва ўмов ах небяспекi савецкi бок адгукнуўся на прапановы Германii i 23 жнiўня 1939 г. быў падпiсаны савецкi-германскi дагавор аб ненападзеннi тэрмiнам на 10 гадоў i сакрэтны пратакол да яго аб сферы iнтарэс аў абодвух бакоў. 1 верасня 1939 г. Герма нiя напала на Польшчу, а 3 верасня Англiя i Францыя аб`явiлi вайну Германii. Фашы сцкiя войскi iмклiва захоплiвалi тэрыторыю Польшчы. Паўстала пагроза зняволення Заходняй беларусi, якая трапiла пад уладу Польшчы па Рыжскаму дагавору 1921 г . 17 верасня Чырвоная Армiя перайшла гранiцу, а 25 верасня вызвалiла Заходн юю Беларусь (4 млн. жыхароў). 28 лiстапада 1939 г . памiж Германiяй i СССР заключаны Дагавор аб дружбе i гранiцы. 28-30 лiстапада 1939 г. Народны Сход Заходняй Беларусi прыняў дэкларацыю аб устанаўленнi савецкай улады на ўсей вызваленай тэр ыторыi i выказаўся за ўваходжанне ў склад БССР. Нечарговая i.Нечарговая III сесiя Вярхоўнага Савета БССР адпаведна прынялi законы аб уключэннi Заходняй беларусi ў склад СССР i ўз`яднаннi з БССР З лета 1940 г. Германiя пачала падрыхтоўку да вайны супраць СССР. У снежнi 1940 г. зацв ерджан план <Барбароса> - маланкавай вайны, разгрому СССР за 3-4 месяцы. У маi 1941 г. быў зацверджаны план <Ост> - праграма знiшчэння i каланiзацыi народаў СССР. 22 чэрвеня 1941г. на досвiтку гiтл ераускiя войскi варвалiся у межы СССР.Вораг нанёс удары па аэрадромах, чыг уначных вузлах, гарадах Часцi Чырвонай Армii неслi вялiкiя страты. Удар групы армiй "Цэнтр", якая наступала праз тэрыторыю Беларусi на Маскву прынялi на с ябе воiны 3 i 10 армiй, а таксама воiны 4 ар-мii (генерал А.А.Карабкоу), якiя абаранялi Брэст. 10 дзен вялi баi пагранiчнiкi 4 заставы лейтэнанта А.Кiжэватава, 7 атак адбi ла 3 застава лейтэнанта В.Усава. А.Кiжэватаву i В.Усаву было прысвоена званн е Героя Савецкага саюза. Гераiчна трымалiся абаронцы Брэсцкай крэпасцi - в оiны капiтана I.М.Зубачо-ва,палкавога камiсара Д.М.Фамiна, маёра П.М.Гаурылава. Нямногiм удалося выр-вацца з крэпасцi i прадоужыць барацьбу з ворагам. Гераiчна змагалiся савецкiя лётчыкi. Адзiн з першых таранау здзейснiу Д.Ф.КокарауУ першыя днi вайны лётчыкi зрабiлi 1890 баявых вылетау i знiшчылi боль ш 100 варожых самалётау. Нягледзячы на мужнасць i гераiзм савецкiх воiнау, фашысты прарвалi абарону у Беларусi . Планавалася абыйсцi Мiнск з поуначы i поудня i знiшчыць войскi Заходняга фронту. На 4 дзень фашысты аказалiся пад Мiнскам.А барону ажыццяулялi войскi 44 i 2 стралковых корпусау 100 стралковай дывiзii, 108 стр алкковай дывiзii. Савецкiм воiнам не удалося утрымаць Мiнск У гэты цяжкi час кiраунiцтва ССС Р прыняло рад мер па мабiлiзацыi рэсурсау краiны для адпору агрэсii. Пачалася мабiлiзацыя у Чырвоную Армiю Чырвоная армiя з баямi адступала на Усход. У па чатку лiпеня 1941г. (згодна з распараджэннем Стаукi Галоунага камандавання) арганiзуецца лiнiя абаро ны на Заходняй Дзвiне i Дняпры. Сюды былi перакiнуты 37 дывiзiй, якiя маглi б дапа-м агчы не дапусцiць прарыву працiунiка на Маскву. На некалькi дзен затрымалi фашыстау на рацэ Бярэзiне у раёне Бабруйска..Са вецкiя воiны вымушаны былi аста-вiць 27 лiпеня Магiлёу i 19 жнiуня - Гомель. Паражэн не савецкiх войск было абумоулена непадрыхтаванасцю да абароны войск Заходняга фронту. Страты фронта склалi 400 тыс. чалавек з агульнай колькасцi 750 тыс. Нягледзячы на гераiчнае супрацiуленне чырвонаармейцау,да канца жнi у-ня акупiравана уся тэрыторыя Беларусi.Уся вiна за паражэнне была усклад зена на кiраунiцтва Заходнiм фронтам.Яго камандуючы Д.Р.Паулау i яго штаб былi ас уджаны i расстраляны. Разам з тым абарона Беларусi на працягу 2-х месяцау не дазволiла працiунi-ку рэалiзаваць план "маланкавай вайны" i дала магчымасць Чырвонай Армii правес цi абарончыя мерапрыемствы на маскоускiм кiрунку. ВОПРОС№55:Оккупационный режим на Б.Развитие партиз движения. Тэрыторыя Беларусі, цалкам ці часткова, з находзілася пад акупацыяй з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г.Акупацыйны рэжы м у Беларусі – гэта сістэма мер, накіраваных на ліквідацыю савецкага гр амадска-дзяржаўнага ладу, рабаванне нацыянальных багаццяў і рэсурсаў, з няволенне і знішчэнне беларускага народа.У адпаведнасці з планам “Барб ароса” акупанты знішчылі дзяржаўнасць беларускага народа і тэрытарыял ьную цэласнасць рэспублікі.Фашысты зацвердзілі бела-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня” – сімвалы эмігранцкага ўрада БНР, які супрацоўнічаў з н емцамі.Пры стварэнні фашысцкай акупацыйнай адміністрацыі і паліцэйскі х фарміраванняў немцы выкарыстоўвалі беларускіх нацыяналістаў.Уся паў ната ўлады належала фашысцкай ваеннай і цывільнай акупацыйнай адмініс трацыі.Генеральны план “Ост” вызначаў праграму каланізацыі захопленых тэрыторый, германізацыі, высялення і знішчэння народаў Усходняй Еўропы. У межах рэспублікі было арганізавана шмат лагераў смерці, гета.Канцлаге ры, турмы, гета дзейнічалі практычна ў кожным раёне Беларусі.Палітыка ка ланізацыі і генацыду ўключала і гвалтоўны вываз савецкіх людзей на ката ржныя работы ў Германію.За гады акупацыі Беларусі ў Германію было вывезе на амаль усе тэхнічнае абсталявання.На гэтых прадпрыемствах рабочыя пр ацавалі ў прымусовым парадку, праз абавязковую рэгістрацыю на біржах пр ацы. Працоўны дзень доўжыўся 10– 12 гадзін.Імкнучыся духоўна заняволіць на род, гітлераўцы разрабавалі ўсе навучальныя установы, Беларускі дзяржа ўны гістарычны музей, Дзяржаўную карцінную галерэю, знішчылі тысячы пом нікаў старажытнасці.Каб раскалоць адзінства беларускага народа, знайс ці ў яго апору, гітлераўцы спрабавалі ствараць нацыяналістычныя аргані зацыі.З дазволу акупантаў у чэрвені 1943 г . быў створаны Саюз беларускай моладзі (СБМ), які аб’ ядноўваў каля 8 ты с. юнакоў і дзяўчат.У снежні 1943 г. была створана Беларуская цэнтральная рада (БЦР). Рада ставіла мэтай мабілізац ыю ўсіх сіл беларускага народа для знішчэння бальшавізму.Падпарадкава ныя Радзе ці створаныя ёю мясцовыя арганізацыі і саюзы – Беларуская сам апомач, Саюз беларускай моладзі, Беларускае культурнае аб’ яднанне, Бел аруская краёвая абарона (БКА) і іншыя.Спроба стварэння беларускай дзяржа ўнасці з дапамогай акупантаў не мела рэальнасці.Такім чынам, у час вайны гітлераўцы імкнуліся шырока выкарыстоўваць у сваіх мэтах мясцовае нас ельніцтва, прымушаючы яго супрацоўнічаць з імі. Гэта з’ ява ў 1953 г. атрымала назву калабарацыя. У склад белр ускіх калабарацыяністаў уваходзілі палітычныя сілы, якія знаходзіліся ў апазіцыі да камуністычнай партыі і савецкай улады, а таксама тыя асобы, якія свядома пайшлі на службу да фашыстаў. Ужо у пачатку вайны стваралас я сетка падпольных цэнтрау i груп. Да жнiуня 1941г. было створана 378 атрадау i дыверсiйных груп.Першыя групы з'явiлiся на тэрыторыi Мiнска, Гомеля, Пiнска,дзе дзейнiчалi падпольныя партыйныя i камса- мольскiя камiтэты.28 чэрвеня дау першы бой партызанскi атрад пад кiраунiцтва м В.З.Каржа.У гэты ж час у Кастрычнiцкiм раёне Гомельскай вобласцi змагаецца атрад пад кiраунiцтвам Ц.П.Бумажкова i Ф.I.Паулоускага "Чырвоны Кастрычнiк". Iм першым з партызан 6 жнiуня 1941г. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Усяго у 1941г. у Бел. было арганiзавана i дзейнiчала 247 партызанскiх ат- радау i падпольных груп,200 падпольных абкомау,гаркомау,райкомау КП(б)Б i кам самолу..Яго удзель-нiкi правялi рад дыверсiй,ажыццявiлi аперацыю па забойств у В.Кубэ (А.Мазанiк,Н.Дрозд,М.Осiпава,Н.Траян атрымалi званне Героя Савецкага Саюза). Перамога савецкiх войск пад Масквой спрыяла развiццю партызанскага рух у. З вясны 1942г. пачынаюць з'яуляцца партызанскiя брыгады i злучэннi.1-й Белару скай брыгадай камандавау М.Шмыроу. Партызанскi рух пачынае узмацняцца пасля стварэння 30 мая 1942г. Цэнтральна га штаба партызанскага руху пад кiраунiцтвам Панамарэнкi П.К. Штаб партыз анскага руху на Беларусi узначальвау П.Калiнiн. У ходзе барацьбы з ворагам у канцы 1943г. партызанам удалося вызвалiць зна чную частку Беларусi - 60%. З мэтай разгрому партызан фашысты праводзiлi карн ыя экспедыцыiАднак гэтаэкспедыцыя не дала жаданых вынiкау ворагу. Вышэйшым уздымам барацьбы партызан была дэзарганiзацыя ваенных пераво зак "рэйкавая вайна Супраць захопнiкау вялi барацьбу не толькi партызаны i падпольшчыкi, але i н асельнiцтва. ВОПРОС№56:Освобождение Б от захватчиков. Окончание 2 мировой войны. Ее итог и. Пасля перамогi у Курскай бiтве, Чырвоная Армiя пачал а наступленне ад Неве-ля да Чорнага мора. Восенню 1943г. яна уступiла на тэрыт орыю Беларусi, 23 ве-расня быу вызвалены першы раённы цэнтр БССР - г.Камарын. За восень-зiму былi вызвалены 36 раёнау i 2 абласных цэнтра - Гомель i Мазыр. Важ нае значэнне у гэтым мела фарсiраванне Дняпра у раёне Львова.. Вялiкую дап амогу наступаючым часцям Чырвонай Армii аказалi падпольшчыкi i партызаны. У 1944г. пачауся завяршальны этап Вялiкай Айчыннай вайны - поунае выгнанне во рагау з савецкай зямлi, вызваленне народау Еуропы. Значную ролю у рашэннi задач на гэтым этапе адыграла Беларуская наступальная аперацыя (кодава я назва "Баграцiён"). Гiтлераускае камандаванне надавала вялiкае значэнне утрыманню Беларусi, бо яна была важным плацдармам, якi прыкрывау усходне-п русскi i вар-шауска-берлiнскi стратэгiчныя напрамкi. Былi падрыхтаваны абаро нчыя рубяжы на рэках Днепр, Бярэзiна, Свiслач, Нёман i iнш. Рад гарадоу аб'яуле ны крэпасцямi (Мiнск, Вiцебск, Орша, Магiлёу i iнш.),якiя не належалi здачы. У Белар усi бы-ла моцная групiроука нямецкiх войск У красавiку-маi генштаб Чырвона й Армii распрацавау план аперацыi "Баграцi-ён".Яго ажыццяулялi войскi наступн ых франтоу: 1-ы Беларускi (камандуючы гене-рал армii К.К.Ракасоускi), 2-i Беларуск i (генерал-палкоунiк Г.Ф.Захарау), 3-i Беларускi (генерал-лейтэнант I.Д.Чарняхоу скi), 1-ы Прыбалтыйскi (генерал ар-мii I.Х.Баграмян) пры падтрымцы Дняпроускай фл атылii, авiяцыi далёкага дзеян- ня i ПВА. Удзельнiчалi у аперацыi партызанскiя злучэннi.Савецкiя войскi пера- узышлi ворага Задума Вярхоунага Глаунакамандавання была наступнай - фр анты адначасова пе-раходзяць у наступленне на Вiцебскiм, Багушэускiм, Арша нскiм i Бабруйскiм на- прамках,разбураюць фронт абароны ворага, акружаюць i знiшчаюць яго групо укi у раёне Вiцебска i Бабруйска i выходзяць на Мiнск з мэтай знiшчэння i акружэння асноуных сiл групы армiй "Цэнтр" на усходзе Мiнска. Вясной праводзiуся рад мерапрыемствау па падрыхтоуцы да наступлення Наступленне пачалося 23 чэрвеня 1944г. Спачатку быу нанесены бомбавы удар авiяцыяй, потым праведзена артылерыйская падрыхтоука..Ужо на 3-цi дзень бы ла акружа- на Вiцебская групiроука працiунiка i вызвалены Вiцебск.Да канца чэрвеня 1944г. былi вызвалены Орша, Магiлёу, Бабруйск. Развярнулiся баi за Мiнск. Гiтлерауцы добра умацавалi горад (былi перакiнуты дадатковыя войскi, збудавана драуля ная сцяна, за якой размяшчалiся танкi i гарматы). Аднак i гэта не астанавiла са- вецкiх воiнау..У ба-ях за Мiнск вызначылiся многiя савецкiя воiны. Першым уварв ауся у горад танк Д.Г.Фролiкава. У баях на вулiцах Мiнска вызначыуся камандзi р танкавага узвода М.Колычау. Iм, а таксама А.С.Бурдзейнаму,было прысвоена званне "Ганаровы гр а- мадзянiн г.Мiнска". Мiнск быу вызвалены 3 лiпеня. У раёне Мiнска была акружана 100 тыс. групоука ворага. 7 дзен спрабавалi вырвацца фашысты з "Мiнскага катла". 70 тыс. гiтлерауцау было забiта, 35 тыс. узята у палон. У ходзе далейшага наступлення савецкiя войскi 28 лiпеня вызва- лiлi г.Брэст. Фашысты былi выгнаны з беларускай зямлi. Вялiкая Айчынная вайна i фашысцкая акупацыя прынелсi беларускаму народу вялiзарныя бедствы: загiнула больш за 2 млн. 200 тыс. чалав ек, толькi прамыя страты склалi 75 млрд. р., былi разбураны гарады, вескi, прамыс ловыя прадпрыемствы. Аднаўленне эканомiкi пачыналася адразу пасля вызва лення – у канцы 1943— 1944 году. ВОПРОС№57:Международные отношения после 2 мир войны. «Холодная война». ВОПРОС№58:Обновление и развитие нар хоз-ва БССР в 1945-1950гг Вялiкая Айчынная вайна прывяла да велiзарных матэ рыяльных i людскiх страт (75 млрд. рублёу, загiнуу кожны 4 беларус). З 1943г. пачалося аднауленне прамыслов асцi i ужо да 1950г. яна перавысiла даваенны узровень. Быу асвоены выпуск аутам абiляу, трактарау, лiцейнага абсалявання, лакамабiляу i iнш. Былiпабудаваны р ад прадпрыемствау лёгкай прамысловасцi, праведзена рэканструкцыя iльнозаводау, абутковых прадпрыемствау. Пачатак 50-х гадоу характэрызуецца разгортваннем навукова-тэхнiчнай рэв алюцыi. Да сярэдзiны 50-х гадоу Беларусь дасягнула новых поспехау. Пабудава на 150 прадпрыемствау: Аршанскi завод швейных машын,Вiцебская шоука-ткацкая фа брыка,малочна-кансервавыя заводы i iнш. Заводы папауняюцца новым тэхнала гiчнымабсталяваннем;укараняюцца паточныя метады вытворчасцi.У вынiку па вышэння тэхнiчнага узроуню , павысiлася прадукцыйнасць працы. З сярэдзiны 50-х гадоу пашыраецца капiтальнае будаунiцтва, вытворчасць наб ывае характар навукова-iндустрыяльнага тыпу. Навука становiцца удзельнi кам механiзаванай i аутаматызаванай вытворчасцi. За 1956-65г.г. было пабудавана 450 фабрык i заводау (Беларускi аутазавод у Жодзiне, 2 Салiгорскiя калiйныя камбiнаты, Полацкi нафтаперапрацоучы завод i iнш.). Але у 40-60-ыя гады у прамысловасцi дзейнiчалi сiлы тармажэння, якiя былi звязан ы з камандна-адмiнiстрацыйнай сiстэмай. Спроба аслаблення яе заменай у 1957г. галiновага кiраунiцтва эканомiкай тэрытарыяльна-галiновым (замест мiнiстэр ствау уведзены сауноргасы) iстотных змен не прынесла. Вайна нанесла вялiкi урон i сельскай гаспадарцы. Таму на працягу 1945-50 гадоу i дзе аднауленне. Але ужо у гэты час сяляне пазбауляюцца права выбару форм гаспадарання на зямлi, адхiляюцца ад сродкау вытворчасцi, пераутвараюцца у механiчную рабочую сiлу.Калгаснiкi аказалiся у залежнасцi ад кiраунiкоу кал гасау, не маглi выехаць з вёскi. Гэта прывяло да крызiсу сельскай гаспадаркi. У пачатку 50-х гадоу пачалi шукаць выхад з крызiсу, якi бачыуся у павышэннi цэ н на сельскагаспадарчую прадукцыю, пераразмеркаваннi бюджэту на карысц ь сяла i iнш. 2) Вялікая Айчынная вайна і фашысцкая акуп ацыя прынеслі беларускаму народу велізарныя бедствы. Аднаўленне экано мікі пачыналася адразу пасля вызвалення.Галоўнымі напрамкамі прамысло вага развіцця пасляваеннай Беларусі з’ явіўся паскораны рост машынабу давання, металаапрацоўкі, электраэнергетыкі, паліўнай прамысловасці, б удаўнічых матэрыялаў.Пасляваеннае машынабудаванне характарызуецца н е толькі адраджэннем старых, але і стварэннем шэрагу новых яе галін.Машы набудаванне і металаапрацоўка пераўтварыліся ў вядучую галіну эканомі кі рэспублікі.У ходзе пасляваеннага аднаўлення і развіцця прамысловас ці рэспубліка павінна была рашыць вялікую задачу падрыхтоўкі кадраў дл я вытворчасці. Аднаўленне і развіццё галін цяжкай прамысловасці падрых тавала базу для развіцця вытворчасці прадметаў спажывання.Далейшае ра звіццё атрымала лёгкая прамысловасць.Вялікая праца вялася ва ўсіх абла сцях рэспублікі па аднаўленню харчовых, мясамалочных і іншых прадпрыем стваў, якія выраблялі прадукты харчавання.Высокімі тэмпамі ішло аднаўл енне і развіццё прамысловасці ў заходніх раёнах Беларусі.Складаным был о становішча ў сельскай гаспадарцы.Былі прыняты меры па матэрыяльна-тэх нічнаму ўмацаванню сельскай гаспадаркі.У калгасах і саўгасах аднаўлял іся пасяўныя плошчы, павялічваліся ўраджайнасць, пагалоўе жывёлы, паляп шалася арганізацыя працы.Хуткае аднаўленне і развіццё прамысловасці, н екаторыя поспехі ў развіцці сельскай гаспадаркі далі магчымасць некал ькі палепшыць становішча насельніцтва, хаця жыццё большасці людзей был о вельмі цяжкімю.У цэлым жа складалася эканоміка, дазволіўшая БССР заняц ь у далейшым значнае месца ў сістэме агульнасаюзнага падзелу працы, ства рыліся ўмовы для ўсебаковага развіцця рэспублікі. ВОПРОС№59:Общ-полит жизнь в условиях “отте пели”.Попытки реформирования экономики. У 1946 г. адбыліс я выбары ў Вярхоўны Савет СССР, у 1947 г . - у Вярхоўны Савет БССР. Рэальная ўлада па-ранейшаму знаходзілася ў руках партый-ных камітэтаў. Строга рэгламентавалася і дзейнасць прафсаюзаў. У гэты час актывізавалася дзейнасць камсамольскіх аргані-зацый. Палітык а рэпрэсій у Беларусі ў пасляваенныя гады была ў многім звязана з дзейна сцю мі-ністра дзяржаўнай бяспекі БССР Л. Цанавы (1938-1951 гг.). У канцы 40-х - пачатку 50-х гг. па яго асабістаму ўказанню былі рэпрэсіраваны многія вядомыя парт ыйныя і дзяржаўныя дзеячы, прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыіРэпрэс іі закранулі і пісьменніцкую арганізацыю БССР. Вядомых дзеячаў літарат уры М. Зошчанку і Г. Ахматаву абвіна-вачвалі ў прапагандзе безыдэйнасці і апалітычнасці. Аднак, нягледзячы на рэпрэсіі, большасць народа была адда ная савецкай уладзе, правадыру і настаўніку I. Сталіну. У кастрычніку 1952 г. пасля 13-гадовага перапынку адбы ўся XIX з'езд партыі, які перайменаваў ВКП(б) у КПСС. Але з'езд не ўнёс ніякіх зм ен у грамадска-палітычнае жыццё краіны. 5 сакавіка 1953 г. памёр I. Сталін. Сакрат арыят ЦК КПСС узначаліў М. Хрушчоў. Былі зроблены першыя спробы па дэмакр атызацыі грамадска-палітычнага жыцця. Рэ-гулярна сталі праводзіцца пар тыйныя пленумы. У гэтым пра-явіўся некаторы паварот ад культу асобы да ка лектыўнага кіраўніцтваНовыя рысы ў жыцці краіны, у тым ліку і Беларусі, з' явіліся пасля верасня 1953 г., калі пер шым сакратаром ЦК, КПСС быў выбраны М. Хрушчоў. 3 гэтага часу адбыліся знач ныя змены ў дзейнасці партыйных, дзяржаўных і савецкіх органаў, а такса-м а грамадскіх арганізацын. Аднак да-біцца сапраўднага поўнаўладдзя Саве таў у гэты час не ўдалося.Практыка падмены функцый грамадскіх арганізац ый партыйнымі органамі працягвалася. У першай палове 50-х гг. былі здзейснены некаторыя спробы па скарачэнню адм іністрацыйнага апарату, умацаванню закон-насці і правапарадкуПа-сапра ўднаму значныя змены ў грамадска-палітычным жыцці краіны, у тым ліку і Бе ларусі, пачаліся пасля XX з'езда К.ПСС, які адбыўся 14-25 лютага 1956 г. З'езд разам з іншымі пытаннямі шмат увагі ўдзя ліў развіццю дэмакратыі. На закры-тым пасяджэнні з'езда М. Хрушчоў выступ іў з дакладам «Аб кульце асобы і яго выніках». У гэтых дакументах была зро блена спроба выявіць канк-рэтна-гістарычныя вытокі і прычыны ўзнікненн я культу асобы Сталіна, яго сутнасць.Пасля XX з'езда КПСС былі здзейснены в ажныя палі-тычныя мерапрыемствы па пераадоленню культу асобы Сталіна. П ерш за ўсё былі рэабілітаваны ахвяры рэпрэсій. 11 сакавіка 1957 г. Вярхоўны Савет СССР п рыняў закон, паводле якога рэспублікі самі маглі вырашаць пытанні аблас- нога і краявога адміністрацыйна-тэрытарыяльнага будаўніцтва. Пашыралі ся заканадаўчыя правы саюзных рэспублікУ кастрычніку 1961 г. адбыўся XXII з'езд КПСС, які прыняў праграму пабу довы камунізму. Стваральнікі праграмы не правялі глыбокага навуковага аналі-зу стану эканомікі і перспектыў яе развіцця. Былі дапушчаны пралік і ў прагнозе міжнародных абставін, якія хутка пагоршы-ліся. Адміністрава нне і перагібы ўсё больш сталі праяўляцца Ў Дзейнасці першага сакратара ЦК КПСС М. С. Хрушчова. Кастрычніцкі (1964 г.) Пленум ЦК КПСС вызваліў яго ад партыйных і дзяржаў- ных абавязкаў. Першым сакратаром ЦК К.ПСС быў абра-ны Л. I. Брэжнеў. 3 прыходам Л. I. Брэжнева да ўлады кароткі перыяд так званай «хрушчоўскай а длігі» завяршыўся, стаў узмацняцца чыста бюракратычны стыль кі-раўніцт ва. Рэформа прадуг леджвала уключыць у дзеянне гасразлiк i таварна-грашовыя ме ханiзмы на асн ове пашырэння гаспадарчай самастойнасцi прадпрыемствау. Гэта азначала пераход да рыначнай эканомiкi,аднак, не паслабляючы камандна-адмiнi- страцы йныя пачаткi у эканомiцы. Гэтым рэформа з самага пачатку была асуджана на н яудачу.Безнадзейнасць павялiчвалася таксама i iмкненнем улад не дапусцiц ь дэмакратызацыi грамадскага жыцця, перабудовы краiны. Рэформа правод зiлася зверху,таму яна не улiчвала мясцовых асаблiвасцей.Але на першым эта пе яна дала некаторыя вынiкiАб'ём прамысловай прадукцыi за 2-гую палову 60-х г адоу павялiчыуся на 79% замест 70% па плану. На 39% павысiлася прадукцыйнасць пра цы. Завяршылася бу даунiцтва Гродзенскага хiмкамбiната, Гомельскага хiмiчн ага завода, 2 i 3-га аб'яднанняу "Беларуськалiй" i iнш. Усяго было пабудавана звы ш 50 буйных прад прыемствау. Павышауся тэхнi чны узровень прамысловасцi.З'яуляюцца аутаматычныя лiнi,ЭВМ, асаблiва дакл адныя станкi, дасканалыя прыборы i г.д. Уздым прамысло вай вытворчасцi БССР працягвауся i у першай палове 70-х га доу i склау 74%. На 43% уз расла прадукцыйнасць працы. Было пабудавана звыш 90 новых буйных прадпры емствау. У iх лiку: Беларускi шынны камбiнат (Бабруйск), Мазырскi нафтаперапра цоучы завод,Баранавiчскi завод аутаматычных лiнiй i iнш. На гэтыя гады прыпад ае хуткi рост спецыялiзацыi i кааперавання вытворчасцi. Але нягледзячы на высокiя паказчыкi росту прамысловасцi у пачатку 70-ых гад оу узмацняюцца негатыуныя з'явы, якiя сведчылi, што рэформа 1965г. не дала жада ных вынiкау. ВОПРОС№60:Соц-эк и полит развитие БССР в 1970-1980 гг. Нягледзячы на высокія паказчыкі росту прамысловай вытворчасці, з перша й паловы 70-х гадоў паралельна існавалі і ўзмацняліся негатыўныя з’ явы – адставанне тэмпаў паскарэння навукова-тэхнічнага прагрэсу і ўкаран ення ў вытворчасць дасягненняў навукі і тэхнікі.Павелічэнне дзяржаўны х асігнаванняў на патрэбы сельскай гаспадаркі, а таксама выкарыстанне ў ласных сродкаў дазволілі калгасам і саўгасам ажыццявіць шырокую прагр аму будаўніцтва вытворчых памяшканняў.Эканоміка Беларусі была часткай агульнагаспадарчага комплексу СССР.Вынікам развіцця эканомікі БССР д а сярэдзіны 80-х гадоў з’ явілася стварэнне буйнога тэрытарыяльна-галіно вага прамысловага комплексу.Мы бачым, што ўвесь пасляваенны перыяд, у ты м ліку і ў 70-я – першай палове 80-х гг., у рэспубліцы вялося інтэнсіўнае капіт альнае будаўніцтва, нарошчваліся вытворчыя магутнасці.Аднак нельга не лічыцца з тым фактам, што ў эканамічным развіцці краіны і нашай рэспублі кі ў першай палове 80-х гг. сталі відавочнымі негатыўныя з’ явы. Гэта перш-н аперш зніжэнне тэмпаў эканамічнага росту. Не ўдалося забяспечыць у поўн ай меры выхад народнай гаспадаркі БССР, як і СССР у цэлым, на якасна новы н авукова-тэхнічны і арганізацыйна-эканамічны ўзровень. Рэспубліка не да білася рашучага зруху ў інтэнсіфікацыі вытворчасці. Не адбылося значна га паляпшэння якасці вырабленай прадукцыі. Значна ўскладнілася экалаг ічная сітуацыя ў выніку бурнага індустрыяльнага развіцця і недаацэнкі прыродаахоўных мер, недахопаў у ахове здароўя і г.д. Усё гэта выклікала су р’ ёзную заклапочанасць у грамадстве. Мацней і мацней раздаваліся гала сы аб неабходнасці перамен.З другой паловы 70-х гадоў канцэпцыя пабудовы к амунізму атрымала працяг у канцэпцыі развітога сацыялістычнага грамад ства.З сярэдзіны 50-х гадоў неаднаразова рабіліся спробы павялічыць ролю Саветаў у кіраванні дзяржавай і грамадствам.Аднак рэальная ўлада знахо дзілася ў руках партыйных камітэтаў. І наогул ўсё грамадска-палітычнае ж ыццё было строга рэгламентавана і цэнтралізавана.Кіруючай сілай белар ускага грамадства з’ яўлялася Кампартыя Беларусі. Яе колькасць павялі чылася з 48,2 тыс. камуністаў у 1946 г. да 688 т ыс. у 1985 г.Важную ролю ў палітычнай ст руктуры і жыцці грамадства ігралі грамадскія арганізацыі – гэта перш-н аперш прафсаюзы.Усплеск грамадскай актыўнасці быў звязаны з абмеркава ннем і прыняццем Канстытуцыі СССР 1977 г . і Канстытуцыі БССР 1978 г. Іх варта сцю была арыентаванасць на абарону сацыяльных гарантый людзей. ВОПРОС№61:Развитие образования и науки Б в послевоенное время. Пасля смерц i I .В.Стал i на 5 сакав i ка 1953г. кра i на стала вызваляцца ад i далапаклонства i страху. Важнай прадумовай развіцця культуры з ’ яўляецца неабходны адукацыйны ўзровень насельніцтва. У пасляваенны перыяд адбылося аднаўленне і далейшае развіццё сістэмы адукацыіУ 70-я га ды была ўведзена ўсеагульная сярэдняя адукацыя моладзі.Паспяхова разв івалася вышэйшая адукацыя.У 1959 г. был о створана Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР. За пасляваенныя гады колькасць сярэдніх спецыяльных навучальных устан оў значна павялічылася.Высокімі тэмпамі развівалася сетка культурных устаноў – бібліятэк, клубаў, музеяў, тэатраў і кінатэатраў.Паспяхова ра звівалася навука. Цэнтрам навуковай працы ў рэспубліцы становіцца Акад эмія навук БССР.Быў створаны Інстытут фізікі і матэматыкі, у якім пачалі развівацца новыя навуковыя напрамкі. Арганізаваны ў 1957 г. Інстытут машыназнаўства і аўтаматызацыі пер айменаваны пазней.Вучоныя ВНУ прымалі ўдзел у распрацоўцы актуальных т эарэтычных і прыкладных праблем.Беларускія вучоныя праводзілі таксама даследаванні ў галіне біялогіі, хіміі, генетыкі і інш.Дасягненні сусвет нага ўзроўню навука Беларусі мае ў матэматыцы, оптыцы і спектраскапіі. З 1959г. уводз i цца абав язковая 8-гадовая адукацыя.Ствараюцца сярэдн i я шко-лы з вытворчым навучаннем, адкрываюцца ш колы- i нтэрнаты для д зяцей с i рот. Працава л i школы рабочай i сельскай моладз i . Сярэднюю адукацыю з 1956 да 1965г. атрымал i 600 т ыс. чалавек.Перабудова i шла i у ПТВ. У пачатку 60-х гадоу з'яв i л i ся гарадск i я i сельск i я ПТВ. Пашыралася i удасканальвалася база ВНУ, дзе вял i кую ролю адыгрывау БДУ,у як i м вучыл i ся 10 тыс. студэнтау.Але галоуны м не дастаткам у дзейнасц i народнай адукацы i была непрыкрытая рус i ф i кацыя ус i хзвенняу школы, тэхн i кума, ВНУ. У 50-60-ыя гады ажывiлася дзейнасць беларускай навукi. Б.Сцяпанау зрабiу важныя адкрыццi у вобласцi люмiнiсцэнцыi. М.Паулючэнка дас ледвау механiзм хiмiчных рэакцый. Вывучэннем прыродных рэсурсау рэспублi кi займалiся К.Лукашоу, Т.Багамолау, А.Махнач i iнш. У 50-ыя гады выйшла "Гiсторыя Беларускай ССР", "Гiсторыя Полацка", "Гiсторыя Мiнс ка" i iншыя працы. Ужо гэты невялiкi пералiк гаворыць аб тым, што "адлiга" станоуча сказалася н а развiццi народнай адукацыi i навукi.Але ужо у 60-ыя гады пачынаецца працэс дэ беларусiзацыi культуры.Ва умовах унiтарнай савецкай дзяржавы навука i кул ьтура БССР фармiравалiся як частка агульнадзяржаунай навукi i культуры. Н айбольш адчувальным вынiкам гэтага для беларускай культуры было амаль поунае выцясненне беларускай мовы. ВОПРОС№62:Развитие бел искусства в послев оенное время. Духоўны стан грамадства ў значнай ступені знаходзіць адлюстраванне ў л ітаратуры.Прыкладна з 1953 г. у беларускай літаратуры, як і ва ўсесаюзнай, нам еціліся новыя тэндэнцыі, звязаныя з актывізацыяй грамадскага жыцця.Вел ьмі плённымі для беларускай драматургіі былі канец 60-х – 70-я гады, калі быў створаны шэраг п’ ес, якім было суджана стаць літаратурнай класікай.Вел ізарную ролю ў культурным жыцці рэспублікі іграў Вялікі тэатр оперы і ба лету.У музычнай культуры ў пасляваенныя гады інтэнсіўна развіваюцца жа нры сімфоніі і інструментальнай музчыкі.Развівалася выяўленчае мастац тва. У першыя пасляваенныя гады мастакі знаходзіліся пад яркім уражанне м гераічных падзей Вялікай Айчыннай вайны і партызанскага руху.У мануме нтальным мастацтве важнейшай тэмай сталі бяспрыкладны гераізм і ўздым народнага духу ў гады Вялікай Айчыннай вайны.Беларуская культура мінул ых дзесяцігоддзяў духоўная, глыбокая і таму атрымала прызнанне за межам і рэспублікі. Асаблiвае месца у вызначэннi новага напрамку куль- турнага жыцця у БССР у 50-60-ыя гады належала лiтаратуры. Павялiчваецца пiсьме ннiцкая арганiзацыя. Да 1966г. на Беларусi было 242 пiсьменнiкi i паэты.Была рэабiлiта вана i вернута чытачу творчасць Ц.Гартнаа, М.Чарота, А.Дудара, П.Галавача i iн ш. Да гэтага часу адносiцца росквiт дзейнасцi П.Броукi, М.Танка,А.Куляшова,В.Б ыкава, Я.Брыля i iнш.Многiя творы беларускiх аутарау ("Апошняя сустрэча" Я.Бры ля,"Нявестка" А.Кулакоускага) баранiлi высокае званне чалавека.У 60-ыя гады з' яуляюцца такiя значныя творы,як "Людзi на балоце" I.Мележа,"Сасна пры дарозе" I. Навуменкi,"Засценак Малiнаука" А.Чарнашэвiча i iнш. Асаблiвай падзеяй гэтага часу стау раман У.Караткевiча "Каласы пад сярпом тва- iм".Гэтыя творы рэальна характэрызуюць рэвалюцыйныя падзеi на Беларусi,па казваюць жыццё беларускай вёскi,гiстарычнае мiнулае беларускага народа. Значных поспехау лiтаратура дасягнула у асвятленнi падзей Вялiкай Айчыннай вайны .Многа зрабiу,каб сказаць прауду пра вайну,В.Быкау у творах "Жураулiны крык"," Сотнiкау","Здрада","Пастка".Новае асэнсаванне вайны знайшло месца у творах I. Навуменкi, I.Чыгрынава i iнш.Ва усiх творах пра вайну звычайны чалавек стау ге роем у вайне,змагауся з ворагам за Радзiму i за сваё жыццё. I гэта паказваюць творы I.Навуменкi "Сасна пры дарозе",I.Пташнiкава "Тартак", А.Адамовiча "Сыны iду ць у бой". У перыяд 50-60 гадоу якасна абноулена загаварылi беларускiя паэты: П.Броука, М .Танк, А.Звонак, А.Лойка, Г.Бураукiн i iнш. З'явiлiся глыбокiя па зместу творы у драматургii. Сярод iх "Брама неумiручасц i " К.Крап i вы, "Лявон i ха на арб i це" А.Макаёнка i i нш. Такiм чынам, беларуская лiтаратура зрабiла рашучы крк на шляху вызваленн я ад унiтарызму. У рэпертуатры тэатрау з'яуляюцца творы сучаснай тэматыкi: "Калючая ружа" Ю.Семенякi,опера А.Туранкова "Яснае свiтанне",К.Малчанава "Брэсцкая крэпасц ь" i iнш.Вялiкую увагу удзялялi ваеннай тэматыцы.На сцэне iшлi спектаклi па п'е с ах К.Крапiвы "Людзi i д'яблы", 10 год не зыходзiу з афiш Рускага тэатра iмя А.М.Горка га спектакль "Галоуная стаука" па п'есе К.Губарэвiча, у якiм паказаны шлях у р эвалюцыю салдат I сусветнай вайны.На сцэне беларускiх тэатрау iшлi спектак лi па п'есах А.Астроускага, А.Чэхава, У.Шэкспiра.У 1956г. быу адкрыты Беларускi тэ атр юнага гледача. Новым зместам папоунiлiся харавы i iнструментальны канцэрт. Кампазiтарау прываблiваюць тэматыка iдэйнага i сацыяльнага гучання. Былi напiсаны такiя творы як "Памяць сэрца" I.Лучанка, "Абелiск" Д.Смольскага, кантата А.Багатыро ва "Беларускiя песнi" i iнш.Эстэтычнаму выхаванню народа служылi Джяржауная харавая капэла БССР, Дзяржауны народны хор, Ансамбль песнi i пляскi, у 60-ыя га ды да iх далучыуся ансамбль "Песняры". Выяуленчае мастацтва праходзiць цяжкi шлях развiцця. Дамiнуючай з'яуляец ца тэматычная карцiна. Вызначаюцца "У полi" М.Савiцкага, "Маё Палессе" Вашчан кi i iнш. Вядомы мастак М.Савiцкi напiсау цыкл карцiн "Лiчбы на сэрцы",прысвеча ны х вайне. Развiваецца манументальнае мастацтва. Дасягненнем беларускай культур ы былi работы З.Азгура, А.Глебава, В.Цыгаля, А.Селiханава i iнш. ВОПРОС№63: Обострение внутренних противоречий в СССР, усиление кризиса, п олитика перестройки. Супярэчнасць жыцця у сярэдз i не 80-ых гадоу асабл i ва востра праяв i лася у эканом i цы.Адз i ная с i стэма уласнасц i ,цэнтрал i заванае к i раун i цтва,улада партна- менклатуры прывял i да поунага адмаулення уласц i вых эканом i цы законау яе раз- в i цця. Палітыка перабудовы, яе сутнасць і вынікі. У сярэдз іне 80-х гг. Савецкі Саюз апынуўся ў складаным становішчы. Запавольваліся т эмпы сацыяльна-эканамічнага развіцця, не заўсёды дасягненні навукі і тэ хнікі ўкараняліся ў вытворчасць, нізкай была якасць многіх відаў прадук цыі, не хапала высака-якасных тавараў на рынку, па некаторых паказчыках п рыпы-ніўся рост жыццёвага ўзроўню народа. Патрабавалася рэфар-маванне п алітыка-эканамічнай сістэмы, якая ў аснове сваёй сфарміравалася ў СССР у 20-30-я гг. У другой палове 80-х гг. быў удакладнены палітычны курс і вызначана палітык а перабудовы, абнаўлення ўсіх сфер жыцця савецкага грамадства. Ініцыята рам гэтай па-літыкі з'яўляўся генеральны сакратар ЦК КПСС М. С. Гарбачоў. У ходзе ажыццяўлення палітыкі перабудовы значна пашы-рылася самастойн асць прадпрыемстваў і аб'яднанняў у выніку іх пераходу на поўны гаспадар чы разлік і самафінансаванне. Павысілася роля працоўных калектываў. Раз вівалася самакіра-ванне. Укараняліся прагрэсіўныя формы арганізацыі п рацы -арэндныя калектывы, гаспадарчыя разліковыя брыгады. Дэмакратычна й станавілася выбарчая сістэма, развівалі-ся галоснасць і плюралізм дум кі, фарміравалася шматпартый-ная сістэма. Болын магчымасцей стала для аж ыццяўлення дэмакратычных правоў і свабод грамадзян, для творчай дзей-на сці. Аднак жыццё паказала, што ў КПСС - КПБ адсутнічала канкрэтная, навукова аб грунтаваная праграма абнаўлення са-вецкага грамадства. Не былі дакладн а вызначаны канчатковыя вынікі, на дасягненне якіх накіроўваліся намаг анні партыі і народа. У грамадстве з'явіліся капіталістычныя тэндэнцыі, узбагачэнне любымі сродкамі, некампетэнтнасць і безадказ-насць. Гублял ася кіраўніцтва краінай. Бачачы гэтыя негатыў-ныя з'явы, частка народа ст ала абвінавачваць КПСС-КПБ, усіх тых, па чыёй ініцыятыве пачалася перабу дова. Сацыялістчныя ідэалы ў вачах мільёнаў абясцэньваліся, аўтарытэт К ПСС - КПБ катастрафічна падаў. Палітычны крызіс працягваўся. ВОПРОС№64:Чернобыльская катастрофа. Нязмерную шкоду нанесла рэспублiцы аварыя на Чарн обыльскай АЭС 26 красавiка 1986г. З гаспадарчага абароту выведзена 300 тыс.га сельгас- угоддзяу, а недабор сельгаспрадукцыi склау 3,5 млрд.руб. На сацыяльнае развiццё БССР непасрэдны уплыу аказвае i экалогiя. У пачатку 80-ых гадоу выкiды шкодных рэчау у атмасферу склалi 3млн.тон у год. Узровень забруджвання рэк i азёр дасягнуу крытычнай мяжы. Пад канец 80-х гадоу становiшча некалькi стабiлiзавалася. Былi пашыраны паунамоцтвы Дзяржкамiтэта БССР па ахове прыроды.У 1980г. былi прыняты "Асноу- ныя напрамкi аховы i аздараулення навакольнага асяроддзя i рацыянальнаг а вы- карыстоування рэсурсау Беларусi на 1991-95г.г. i на перспектыву да 2000г." ВОПРОС№65:Распад СССР.Независимость БССР. Создание СНГ. Палітычны крызіс працягваўся. 8 снежня 1991 г. у Бела-вежскай пушчы (у Віскулях Камянецкага раёна Брэсцкай воб-ласці) кі раўнікі Расіі, Беларусі і Украіны Б. Ельцын, С. Шушке-віч і Л. Краўчук, ігнару ючы волю сваіх народаў, якая была выказана на агульнасаюзным рэферэндум е 17 сакавіка 1991 г., дэнансавалі дагавор 1922 г. аб утварэнні СССР і тым самым раз бурылі вялікую і магутную дзяржаву. Гэты дзяржаўн ы пера-варот быў здзейснены са згоды прэзідэнта СССР М. Гарбачова. На руін ах СССР утварылася аморфная, нежыццяздольная Са-дружнасць Незалежных Д зяржаў. Абвяшчэнне незалежнасці Беларусі. Яшчэ да распаду СССР 27 ліпеня 1990 г. сесія Вярхоўнага Савета БССР прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР. Было абвешчана вяршэпства на тэрыторыі рэспублікі Канс ты-туцыі БССР і яе законаў. Гэтмм быў пакладзены пачатак шляху да дзяржаў нага суверэнітэту. Дзяржаўны пераварот у Маскве ў жніўні 1991 г. узмацніў цэнтрабежныя тэндэнц ыі. Нечарговая сесія Вярхоўнага Савета БССР у жніўні гэтага года прыняла пастанову аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці Бел арускай ССР У гісторыі Беларусі пачаўся новы этап - этап незалежнай дзяр жавы. Адбылася замена назвы рэспублікі і дзяржаўнай сімволікі. Беларускую Са вецкую Сацыяліс-тычную Рэспубліку надалей на:шнаці, «РэспублІка Белару сь», а ў скарочаных і састаўных назвах - «Беларусь». Дзяржаўнымі сімвалам і Рэспублікі Беларусь гтнлі бсла-чырвона-белы сцяг і герб «Пагоня». Пасля абвяшчэння незалежнагці Інмінрусі ІІачалася работа па фармірава нню органаў дзяржаўмага кіракаммя. Былі створа-ны Узброеныя Сілы. Аргані завамІ,І мытпая глужба, новая бан-каўская сістэма, камітэты па кіранаішю д.Іяржаўнай маёмасцю і па знешніх эканамічных суннзнхРэспубліка Белар усь - прэзідэнцкая рэгпубліка. 15 сакаві-ка 1994 г. была прынята Канстытуцыя (Ас ноўны Закон) Рэспуб-лікі Беларусь. Ёю наша дзяржана абвяіпчалася ІІрэзід энцкай рэспублікай. Першым Прэзідэнтам РэсІІублікі Беларусь быў выбра-ны А. Р. Лукашэнка.
1Архитектура и строительство
2Астрономия, авиация, космонавтика
 
3Безопасность жизнедеятельности
4Биология
 
5Военная кафедра, гражданская оборона
 
6География, экономическая география
7Геология и геодезия
8Государственное регулирование и налоги
 
9Естествознание
 
10Журналистика
 
11Законодательство и право
12Адвокатура
13Административное право
14Арбитражное процессуальное право
15Банковское право
16Государство и право
17Гражданское право и процесс
18Жилищное право
19Законодательство зарубежных стран
20Земельное право
21Конституционное право
22Конституционное право зарубежных стран
23Международное право
24Муниципальное право
25Налоговое право
26Римское право
27Семейное право
28Таможенное право
29Трудовое право
30Уголовное право и процесс
31Финансовое право
32Хозяйственное право
33Экологическое право
34Юриспруденция
 
35Иностранные языки
36Информатика, информационные технологии
37Базы данных
38Компьютерные сети
39Программирование
40Искусство и культура
41Краеведение
42Культурология
43Музыка
44История
45Биографии
46Историческая личность
47Литература
 
48Маркетинг и реклама
49Математика
50Медицина и здоровье
51Менеджмент
52Антикризисное управление
53Делопроизводство и документооборот
54Логистика
 
55Педагогика
56Политология
57Правоохранительные органы
58Криминалистика и криминология
59Прочее
60Психология
61Юридическая психология
 
62Радиоэлектроника
63Религия
 
64Сельское хозяйство и землепользование
65Социология
66Страхование
 
67Технологии
68Материаловедение
69Машиностроение
70Металлургия
71Транспорт
72Туризм
 
73Физика
74Физкультура и спорт
75Философия
 
76Химия
 
77Экология, охрана природы
78Экономика и финансы
79Анализ хозяйственной деятельности
80Банковское дело и кредитование
81Биржевое дело
82Бухгалтерский учет и аудит
83История экономических учений
84Международные отношения
85Предпринимательство, бизнес, микроэкономика
86Финансы
87Ценные бумаги и фондовый рынок
88Экономика предприятия
89Экономико-математическое моделирование
90Экономическая теория

 Анекдоты - это почти как рефераты, только короткие и смешные Следующий
Еще несколько лет реформ образования и падать будут не Прогрессы, а фонарные столбы.
Anekdot.ru

Узнайте стоимость курсовой, диплома, реферата на заказ.

Банк рефератов - РефератБанк.ру
© РефератБанк, 2002 - 2016
Рейтинг@Mail.ru